•  
  •  
 

Title

Dissonant Heritage as a By-Product of the Postwar Agrarian Reform in Poland. From Postmemory to Ethnoarchaeology

Polish Title

Dysharmonijne dziedzictwo jako produkt uboczny powojennej reformy rolnej w Polsce. Od postpamięci do etnoarcheologii

Author ORCID Identifier

https://orcid.org/0000-0003-4226-9131 Latocha Sebastian

Abstract

The subject of the paper is dissonant heritage exemplified by former German villages in Central Poland. The agrarian reform (1944) transformed the local social and cultural landscape by removing its German inhabitants. Today, former German farmsteads are occupied by families of the reform beneficiaries – Polish peasants. The paper is personal as it is based on the postmemory of the author, who used archival sources (including vital records and peasants’ letters of application for the post-German land) and information from his grandmother, who remembers her German neighbours, in an attempt to ‘revive’ the multi-cultural past and those who used to be a part of this landscape. The author outlines the concept of ethnoarchaeological research into the dissonant heritage being a by-product of the agrarian reform (1944) in Poland.

Polish Abstract

Przedmiotem artykułu jest dysharmonijne dziedzictwo przedstawione na przykładzie poniemieckich wsi w Polsce centralnej. Reforma rolna (1944) zmieniła lokalny krajobraz społeczny i kulturowy, usuwając z niego niemieckich mieszkańców. W poniemieckich gospodarstwach, domach żyją współcześnie rodziny beneficjentów reformy – polskich chłopów. Artykuł ma charakter osobisty, opiera się na postpamięci autora, który bazując na archiwaliach (m.in. aktach stanu cywilnego, podaniach chłopów o poniemiecką ziemię) i informacjach od swojej babki pamiętającej swoich niemieckich sąsiadów, próbuje „wskrzesić” wielokulturową przeszłość i tych, którzy byli częścią tego krajobrazu. Autor w zarysie przedstawia koncepcję badań etnoarcheologicznych tego dysharmonijnego dziedzictwa będącego produktem ubocznym reformy rolnej (1944) w Polsce.

Keywords

postmemory, dissonant heritage, cultural anthropology, ethnoarchaeology, autoethnography, agrarian reform after the Second World War in Poland, German settlers, Polish peasants

Polish Keywords

postpamięć, dysharmonijne dziedzictwo, antropologia kultury, etnoarcheologia, autoetnografia, powojenna reforma rolna w Polsce, niemieccy osadnicy, polscy chłopi

References

Ashworth G. (2015), Planowanie dziedzictwa, Międzynarodowe Centrum Kultury, Kraków.

Battilani P., Bernini C., Mariotti A. (2018), How to Cope with Dissonant Heritage: a Way towards Sustainable Tourism Development, “Journal of Sustainable Tourism”, 26 (8), p. 1417–1436, https://doi.org/10.1080/09669582.2018.1458856

Burström M., Gelderblom B. (2011), Dealing with Difficult Heritage: The Case of Bückberg, Site of the Third Reich Harvest Festival, “Journal of Social Archaeology”, 11 (3), p. 266–282, https://doi.org/10.1177/1469605311417054

Dragićević-Šešić M., Rogač-Mijatović L. (2014), Balkan Dissonant Heritage Narratives (and Their Attractiveness) for Tourism, “American Journal of Tourism Management”, 3 (1b), p. 10–19.

Hirsch M. (1997), Family Frames. Photography, Narrative and Postmemory, Harvard University Press, London.

Kaniowska K. (2010a), Skąd się biorą etyczne problemy badań antropologicznych?, [in:] K. Kaniowska, N. Modnicka (ed.), Etyczne problemy badań antropologicznych, Polskie Towarzystwo Ludoznawcze; Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Łódzkiego, Wrocław–Łódź (Łódzkie Studia Etnograficzne, 49), p. 7–16.

Kaniowska K. (2010b), Etyczne problemy badań antropologicznych, [in:] K. Kaniowska, N. Modnicka (ed.), Etyczne problemy badań antropologicznych, Polskie Towarzystwo Ludoznawcze; Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Łódzkiego, Wrocław–Łódź (Łódzkie Studia Etnograficzne, 49), p. 19–31.

Kaniowska K. (2014), Postpamięć, [in:] M. Saryusz-Wolska, R. Traba (ed.), Modi memorandi. Leksykon kultury pamięci, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa, p. 389–392.

Le Goff J. (1994), Kultura średniowiecznej Europy, trans. H. Szumańska-Grossowa, „Volumen”; „Klon”, Warszawa.

Macdonald S. (2009), Difficult Heritage. Negotiating the Nazi Past in Nuremberg and Beyond, Routledge, London–New York, https://doi.org/10.4324/9780203888667

Mouffe Ch. (2013), Agonistics. Thinking the World Politically, Verso, London–New York.

Pomian K. (2014), Historia – dziś, [in:] E. Domańska, R. Stobiecki, T. Wiślicz (ed.), Historia – dziś. Teoretyczne problemy wiedzy o przeszłości, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas, Kraków, p. 19–36.

Skarżyński Ł. (2016), Dekret PKWN o reformie rolnej 1944 r. na przykładzie północnego Mazowsza – ziemia pułtuska, “Miscellanea Historico-Iuridica”, 15 (1), p. 129–154, https://doi.org/10.15290/mhi.2016.15.01.08

Sznajderman M. (2019), Pusty las, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec.

Woźniak K. (2013), Niemieckie osadnictwo wiejskie między Prosną a Pilicą i Wisłą od lat 70. XVIII wieku do 1866 roku. Proces i jego interpretacje, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź, https://doi.org/10.18778/7525-960-5

Wylegała A. (2017), O perspektywie badania chłopskiego doświadczenia reformy rolnej. Z warsztatu badawczego, “Rocznik Antropologii Historii”, 7 (10), p. 273–305.

Zieniewicz A. (2017), Czułość i wrogość przemian (migracje, reforma rolna i socjalizm w perspektywie “prześnionej rewolucji”), “Teksty Drugie”, 6, p. 221–237.

State Archive in Piotrków Trybunalski – Tomaszów Mazowiecki Branch (APTM), “Akta Gminy Ciosny”, collection no. 16: Rejestr mieszkańców, vol. I, Wsi: Jankówek, Kol. Władysławów, Łominy, Józefin, 1932–1939, file no. 824.

State Archive in Piotrków Trybunalski – Tomaszów Mazowiecki Branch (APTM), “Akta Gminy Ciosny”, collection no. 16: Rejestr mieszkańców, vol. VII, Wsi: Niewiadów, Szymanów, Lipianki, 1932–1939, file no. 829.

State Archive in Piotrków Trybunalski – Tomaszów Mazowiecki Branch (APTM), “Akta Gminy Łazisko z siedzibą w Ujeździe”, collection no. 21: Rolnictwo i reforma rolna, 1945, file no. 287.

State Archive in Piotrków Trybunalski – Tomaszów Mazowiecki Branch (APTM), “Akta Gminy Łazisko z siedzibą w Ujeździe”, collection no. 21: Urząd Reformy Rolnej. Podania na gosp. niem. odmówione. Ujazd, Maksymów, Stasiolas, Cekanów, Małecz, Olszowa-Piaski, Wólka Krzykowska, 1945, file no. 288.

State Archive in Piotrków Trybunalski – Tomaszów Mazowiecki Branch (APTM), “Akta Gminy Łazisko z siedzibą w Ujeździe”, collection no. 21: Ewidencja Niemców z terenu gminy Łazisko, 1946–1947, file no. 320.

State Archive in Piotrków Trybunalski – Tomaszów Mazowiecki Branch (APTM), “Akta Gminy Łazisko z siedzibą w Ujeździe”, collection no. 21: Ewidencja Niemców, 1948, file no. 361.

State Archive in Piotrków Trybunalski – Tomaszów Mazowiecki Branch (APTM), “Akta Gminy Łazisko z siedzibą w Ujeździe”, collection no. 21: Niemcy (ewidencja ludności niemieckiej), 1949–1951, file no. 390.

State Archive in Piotrków Trybunalski – Tomaszów Mazowiecki Branch (APTM), “Akta Gminy Łazisko z siedzibą w Ujeździe”, collection no. 21: Księga ludności stałej wsi: Bielina, Kol. Dębniak, Wygoda, Wólka, Folwark Teklów, Olszowa-Piaski, Maksymów, tom V, 1895–1931, file no. 524.

Decree of the Polish Committee of National Liberation of September 6, 1944, on the implementation of the agrarian reform, Journal of Laws of 1944, No. 4, item 17.

Cielebon J. (2017), Wywiad z historykiem, instruktorem Gminnego Ośrodka Kultury w Ujeździe, Jarosławem Cielebonem: http://www.cmentarzeewangelickie-lodzkie.pl/rp_wywiad_jcielebon.php?mn=wywiady (access 10 VIII 2019).

https://dissonantheritage.wordpress.com/ (access 10 VIII 2019)

First Page

107

Last Page

127

Language

eng

Share

COinS