•  
  •  
 

Title

19th-Century Wooden Houses of Craftsmen from Zgierz – Precious Heritage or Troublesome Inheritance?

Polish Title

XIX-wieczne domy drewniane zgierskich rzemieślników – cenne dziedzictwo czy kłopotliwy spadek?

Author ORCID Identifier

https://orcid.org/0000-0003-2136-6274 Barucha Katarzyna

Abstract

Zgierz, a town located in the central part of the Łódź Province, has a unique urban complex in the form of a craftsmen’s town built from scratch in the first half of the 19th century. This was a result of a settlement operation carried out in Congress Poland to boost the economy of the newly created state. The settlers were mostly cloth makers of Polish and German descent, primarily from the territory of the Prussian Partition. Regular arrangement, with symmetrical streets and a market square in the middle, on a high river bank, went hand in hand with aesthetic and functional late classical architecture, which is why this centre can be called a Biedermeier town. Even though durable materials were preferred, most houses that have survived are made of wood, and yet decorative elements can still be seen on many of them. Today, the houses, divided into numerous flats and inhabited by qualifying occupiers, are used contrary to their original purpose and inappropriately for their status. So far, two attempts to revitalise the area in question have been made. In consequence, the Town of Weavers Culture Park was established, seven of the houses were renovated, and fragments of two streets were restored to their former appearance. The paper presents the past and present situation of the historic development of the New Town considering its social context, and attempts to summarise the revitalisation activities performed to date.

Polish Abstract

W Zgierzu, mieście położonym w centralnej części województwa łódzkiego, znajduje się unikalny zespół urbanistyczny miasta rzemieślniczego, założony od podstaw w pierwszej połowie XIX wieku. Działo się to w wyniku akcji osiedleńczej, którą prowadzono w Królestwie Polskim w celu ożywienia gospodarki nowopowstałego państwa. Sprowadzano głównie sukienników, zarówno pochodzenia polskiego, jak i niemieckiego, przede wszystkim z terenów zaboru pruskiego. Regularny układ miasta o symetrycznie rozplanowanych ulicach, z rynkiem pośrodku na szczycie zbocza doliny rzeki, zabudowany estetyczną i funkcjonalną architekturą późnoklasycystyczną, pozwala na określenie tego ośrodka miastem w stylu biedermeier. Choć w powstającym mieście starano się wznosić budowle z materiałów trwałych, większość z zachowanych do dziś domów wybudowano z drewna. Mimo to, ich dekoracyjna oprawa architektoniczna wciąż jest czytelna w wielu obiektach. Obecnie domy te, dzielone na wiele mieszkań i zamieszkałe przez lokatorów z przydziału, są użytkowane niezgodnie z ich pierwotnym przeznaczeniem i nieodpowiednio do swej rangi. Do tej pory podjęto dwie próby rewitalizacji omawianego obszaru, w wyniku których powołano do życia Park Kulturowy Miasto Tkaczy, wyremontowano siedem domów oraz przywrócono dawny wygląd fragmentom dwóch ulic. Artykuł przedstawia przeszły oraz obecny stan zagospodarowania zabytkowego budownictwa Nowego Miasta, z uwzględnieniem jego społecznego tła, a także podejmuje próbę podsumowania dotychczas podjętych działań rewitalizacyjnych.

Keywords

Zgierz, 19th-century architecture, wooden buildings, heritage, revitalisation

Polish Keywords

Zgierz, XIX-wieczna architektura, drewniane budynki, dziedzictwo, rewitalizacja

References

Jasiński Z. (2002), Domy tkaczy w Zgierzu i ich problematyka konserwatorska. A typescript of an MA thesis written in the Institute for the Study and Conservation of Cultural Monuments, Faculty of Fine Arts, Nicolaus Copernicus University in Toruń.

Kopijka M. (2013), Zabytkowe drzwi drewniane w zgierskich Domach Tkaczy z I połowy XIX wieku, “Zgierskie Zeszyty Muzealne”, 7, p. 41–47.

Krawczyk P., Kopijka M. (2012a), Miasto Tkaczy Zgierz. Miasto cudu gospodarczego, Gmina Miasto, Zgierz.

Krawczyk P., Kopijka M. (2012b), Zgierz miastem biedermeier, Gmina Miasto, Zgierz.

Krawczyk P.K., Ozaist-Przybyła A. (2018), Biedermeier w Zgierzu i wybranych miastach fabrycznych Królestwa Polskiego, [in:] A. Rosales-Rodriguez (ed.), Polski biedermeier – romantyzm udomowiony, Wydawnictwo Neriton, Warszawa, p. 135–159.

Ostrowski W. (1949), Świetna karta z dziejów planowania w Polsce, Towarzystwo Urbanistów Polskich, Warszawa.

Rosin R. (1981), Zgierz w XII–XVI w., “Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica”, 2, p. 77–93.

Sakowicz J. (2009), Miasto tkaczy w Zgierzu. Park kulturowy jako instrument ochrony i rewitalizacji krajobrazu kulturowego, http://www.nid.pl/upload/iblock/d8b/d8bf9d0f03ce539d1a53fd5c4763621d.pdf (access 10 VIII 2017).

Sitnicki M., Heim D., Bogusławski A. (2011), Metodologia i wytyczne postępowania z zespołami budownictwa drewnianego z początku XIX na podstawie realizacji projektu “Rewitalizacja i rozwój historycznego kompleksu architektury drewnianej miasta Zgierza”, Gmina Miasto Zgierz, Zgierz–Łódź.

Walczak B. (2010), Zespoły fabryczno-mieszkalne w europejskim przemyśle włókienniczym w latach 1771–1914. Geneza – rozwój – typologia, Wydawnictwo Politechniki Łódzkiej, Łódź.

Zgierz. Dzieje miasta do roku 1988 (1995), R. Rosin (ed.), Zarząd Miasta Zgierza, Oddział Polskiego Towarzystwa Historycznego w Łodzi, Towarzystwo Przyjaciół Zgierza, Łódź–Zgierz.

Ewidencja Zabytków Miasta Zgierza, http://www.umz.zgierz.pl/bip/?bip_umz_getfile=1&bip_umz_fileid=14975 (access 2 XI 2017).

Informacja na temat realizacji projektu “Rewitalizacja strefy śródmiejskiej miasta Zgierza”, http://www.miasto.zgierz.pl/page/historia-realizacji-projektu-1 (access 17 VIII 2017).

Uchwała nr XV/142/03 Rady Miasta Zgierza z dnia 30 grudnia 2003 r. o powołaniu Parku Kulturowego Miasto Tkaczy.

Wykaz zabytków wpisanych do rejestru zabytków nieruchomych woj. łódzkiego (stan na 1.09.2016 r.), http://www.wuoz.bip.lodz.pl/page/12,zabytki.html (access 17 VIII 2017).

First Page

147

Last Page

170

Language

eng

Share

COinS