•  
  •  
 

Title

Late Medieval and Modern Ceramics from the Castle in Przezmark in the Light of the Results of Gas Chromatography Coupled with Mass Spectrometry – an Attempt at Interpretation

Polish Title

Późnośredniowieczna i nowożytna ceramika zamkowa w Przezmarku w świetle wyników chromatografii gazowej sprężonej ze spektrometrią mas – próba interpretacji

Author ORCID Identifier

https://orcid.org/0000-0002-4753-9295 Zdeb Katarzyna

https://orcid.org/0000-0002-9293-8623 Żurek Magdalena

Abstract

Archaeological excavations of the Institute of Archaeology UKSW lasted from July to August 2017. Principals have reviewed the area. In the first season, four excavations were opened – three (A–C) ones in the high castle and one (D) in the middle castle area. Trench A was founded on the outside of the south-eastern corner of the castle. The work was to verify the presence of the external wall – it was built from the side of the lake, present on the plans of the castle. During the excavation tests, the remains of the toilet tank were unveiled. Fragments of usable ceramics were extracted from these places. Samples were taken from vessels and transferred to the laboratory. During the chemical analysis, fatty acids were isolated. Based on the proportion of acids obtained, an attempt was made to interpret food prepared in dishes. The following tests were chosen for the tests: lid (P1), six den (P2, P3, P4, P5, P6, P7), two bellies (P9, P10) and two outlets (P8 and P11). After an overall analysis, it was found that FAME of plant and animal origin was detected in all samples.

Polish Abstract

Wykopaliska archeologiczne Instytutu Archeologii UKSW trwały od lipca do sierpnia 2017 r. W pierwszym sezonie wykonano cztery wykopy archeologiczne – trzy (A–C) na zamku wysokim i jeden (D) na terenie zamku średniego. Wykop A założono na zewnętrznej stronie południowo-wschodniego narożnika zamku. Prace miały na celu weryfikację obecności muru zewnętrznego wybudowanego od strony jeziora, który widoczny jest na planach zamku. Podczas badań wykopaliskowych odsłonięto pozostałości zbiornika – latryny.

Z tych miejsc wydobywano fragmenty ceramiki użytkowej, które przekazano do laboratorium, aby następnie wyekstrahować kwasy tłuszczowe ze ścianek naczyń ceramicznych. Na podstawie uzyskanych proporcji kwasów tłuszczowych podjęto próbę interpretacji potraw przygotowywanych w naczyniach. Do badań wybrano następujące fragmenty naczyń: wieczko (P1), sześć den (P2, P3, P4, P5, P6, P7), dwa brzuszki (P9, P10) oraz dwa wyloty (P8 i P11). Po ogólnej analizie stwierdzono, że we wszystkich próbkach wykryto kwasy tłuszczowe pochodzenia roślinnego i zwierzęcego.

Keywords

ceramics, gas chromatography compressed with mass spectrometry, chemical analysis, Przezmark

Polish Keywords

ceramika, chromatografia gazowa sprzężona ze spektrometrią mas, analiza chemiczna, Przezmark

References

Čiperová M., Pavelka J., Šmejda L. (2015), Detekce stop mléka v porézní keramice z neolitu jihozápadních Čech a otázka trávení laktózy u evropských populací v minulosti, Středověká keramika v Čechách a na Moravě – otázky, metody, výsledky “Acta Fakulty filozofické Západočeské univerzity v Plzni”, 7.2, p. 193-211

Dudda S.N., Evershed R.P., Gibson A.M. (1999), Evidence for Varying Patterns of Exploitation of Animal Products in Different Prehistoric Pottery Traditions Based on Lipids Preserved in Surface and Absorbed Residues, “Journal of Archaeological Science”, 26, p. 1473–1482, https://doi.org/10.1006/jasc.1998.0434

Eerkens J.W. (2005), GC–MS Analysis and Fatty Acid Ratios of Archaeological Potsherds from the Western Great Basin of North America, “Archaeometry”, 47, p. 83–102, https://doi.org/10.1111/j.1475-4754.2005.00189.x

Gregg M.W., Slater G.F. (2010), A New Method for Extraction, Isolation and Transesterification of Free Fatty Acids from Archaeological Pottery, “Archaeometry”, 52, p. 833–854, https://doi.org/10.1111/j.1475-4754.2010.00518.x

Haftka M. (2010), Zamki krzyżackie. Dzierzgoń – Przezmark – Stum, Wydawnictwo Marpress, Gdańsk.

Hjulström B., Isaksson S., Karlsson C. (2008), Prominent Migration Period Building: Lipid and Elemental Analyses from an Excavation at Alby, Botkyrka Södermanland, Sweden, “Acta Archaeologica”, 79, p. 62–78, https://doi.org/10.1111/j.1600-0390.2008.00109.x

Isaksson S. (2000), Food and Rank in Early Medieval Time, Stockholm (Theses and Papers in Scientific Archaeology, 3).

Kałużna-Czaplińska J., Młodecka H. (2008), Badania organicznych pozostałości w ceramice archeologicznej techniką GC/MS, [in:] W. Weker (ed.), Nauka i zabytki. Nauki ścisłe w służbie archeologii, ochronie zabytków oraz historii, Państwowe Muzeum Archeologiczne, Warszawa, p. 105–110.

Kałużna-Czaplińska J., Gątarek P., Rosia A., Kobylińska U., Kobyliński Z. (2016), Zawartość kwasów tłuszczowych w ceramice pochodzącej z pradziejowych i średniowiecznych grodzisk z zachodniej części ziem pruskich, [in:] Z. Kobyliński, Grodziska Warmii i Mazur, t. II, Nowe badania i interpretacje, Instytut Archeologii Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego; Fundacja Res Publica Multiethnica, Warszawa (Archaeologica Hereditas), p. 173–209.

Malainey M.E. (1997), The Reconstruction and Testing of Subsistence and Settlement Strategies for the Plains, Park-land, and Southern Boreal Forest Department of Anthropology, University of Manitoba (unpublished PhD dissertation).

Orliński W., Zdeb K. (2017), Badania archeometryczne wybranych naczyń z cmentarzyska kultury przeworskiej w Legionowie CSP, [in:] W. Nowakowski, W. Orliński, M. Woińska (ed.), Relacje kultury przeworskiej i lateńskiej na Mazowszu. Wnioski z badań cmentarzyska przeworskiego w Legionowie CSP, Instytut Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego; Muzeum Historyczne, Warszawa–Legionowo, p. 135–144.

Pavelka J., Orna J. (2011), Výsledky analýzy potravinových zbytků na pozdně středověké keramice z Plzně, „Acta Fakulty filozofické Západočeské univerzity v Plzni”, 3, p. 85–98.

Regert M. (2011), Analytical Strategies for Discriminating Archeological Fatty Substances from Animal Origin, “Mass Sectrometry Reviews”, 30, p. 177–220, https://doi.org/10.1002/mas.20271

Rosiak A., Kufel-Diakowska B., Kałużna-Czaplińska J., Analiza pozostałości organicznych zachowanych w ceramice archeologicznej ze Skoroszowic, Strzelina i Chociwla (poster).

Salque M., Bogucki P.I., Pyzel J., Sobkowiak-Tabaka I., Grygiel R., Szmyt M. (2013), Earliest Evidence for Cheese Making in the Sixth Millennium BC in Northern Europe, “Nature”, 493, p. 522–525, https://doi.org/10.1038/nature11698

Van der Meulen J. (2003), Goudse pijpenmakers en hun marken, Pijpenlogische Kring Nederland, Leiden.

Wunsch C. (1935), Zur Baugeschichte des Schlosses Preußisch Mark vom Ausgang der Ordenszeit bis zum Ende des 18. Jahrhunderts, “Bericht des Konservators der Kunstdenkmäler der Provinz Ostpreußen über seine Tätigkeit im Jahre 1934 an die Provinzialkommission zur Erforschung und zum Schutze der Denkmäler in der Provinz Ostpreußen”, 33.

Żurek M. (2018), Zamek pokrzyżacki w Przezmarku. Wstępne wyniki badań, “Archaeologia Historica Polona”, 26, p. 283–299, https://doi.org/10.12775/AHP.2018.014

Żurowicz E., Florczak J., Kałużna-Czaplińska J., Lis P., Jóźwik P., Szubiakiewicz E. (2014), Oznaczenia kwasów tłuszczowych w ceramice pochodzącej z wczesnośredniowiecznego zespołu osadniczego w Żmijowiskach, “Analityka”, 4, p. 50–53.

First Page

327

Last Page

342

Language

eng

Share

COinS