•  
  •  
 

Title

Military Images Attributed to St. George the Dragon-slayer and their Mythological and Religious Connotations (on the Example of Early Medieval Pendants from Central and Eastern Europe)

Polish Title

Militarne wizerunki przypisywane św. Jerzemu-smokobójcy i ich mitologiczno-religijne konotacje (na przykładzie wczesnośredniowiecznych zawieszek z Europy Środkowo-Wschodniej)

Author ORCID Identifier

https://orcid.org/0000-0002-8158-1104 Kurasiński Tomasz

Abstract

This article is an attempt to interpret the iconographic and semantic content encoded in disc pendants with equestrian images attributed to St George fighting the snakedragon. They are known mainly from the northern and north-eastern Rus’ lands (end of the 11th – mid 13th century), as well as Poland (mid-12th – first half of the 13th century) and Latvia (end of the 12th–14th centuries). They were created in accordance with the canons of Christian iconography, to show both God’s power and the power of the saint. At the same time, their content reaches deeper layers of meaning, related to the representation of the cosmic duel between the primal forces identified with chaos and destruction and striving to introduce a social and civilization order. The iconographic program shown on these subjects can be read as a Christianized visualization and update of the motif which is a mythical representation of God’s confrontation with evil. The archetypal meaning of the struggle of opposing forces is contained in the painting of St George triumphing over evil and darkness. In the drakomachia scene depicted on the pendants, the weapon directed at the reptilian figure under the horse’s hooves is a spear. Therefore, it is a spearhead directed at the negatively valorized zone. In line with the spatial valorization of the world, the “bottom” opposed to the “top” was associated with the presence of chthonic forces.

The religious-symbolic and mythological meaning of the content presented on the pendants in question indicates their syncretic character. These objects, as devotional items, could be a testimony to the ongoing processes of Christianization and the acceptance of the new faith, but also – despite their general compliance with the canons of Christian iconography – serve as a traditionally understood protective measure against the forces of evil, i.e. an amulet. One, moreover, did not have to contradict the other, and the willingness to manifest one’s status must also be taken into account. The funerary context indicates that the pendants were used by women in this dual role. Due to the military-religious significance, their addressees and recipients could also be warriors, although in this case we can only guess that.

Polish Abstract

Artykuł stanowi próbę interpretacji treści ikonograficznych i znaczeniowych zakodowanych w tarczowatych zawieszkach z konnymi wizerunkami przypisywanymi św. Jerzemu-smokobójcy (Ruś – k. XI – poł. XIII w.; Polska – poł. XII – pierwsza poł. XIII w.; Łotwa – k. XII–XIV w.). Zgodnie z kanonami ikonografii chrześcijańskiej miały one ukazywać zarówno moc Bożą, jak i potęgę świętego. Jednocześnie ich treść sięga głębszych pokładów znaczeniowych, związanych z archetypicznym odwzorowaniem kosmicznego pojedynku pomiędzy pierwotnymi siłami identyfikowanymi z chaosem i destrukcją a dążącymi do zaprowadzenia ładu społeczno-cywilizacyjnego. Przedmioty te mogły być świadectwem zachodzących procesów chrystianizacyjnych, ale też jednocześnie pełnić funkcję amuletu. Kontekst grobowy wskazuje, że w tej podwójnej roli zawieszki były wykorzystywane przez kobiety. Ich adresatami i odbiorcami hipotetycznie mogli być też wojownicy.

Keywords

early Middle Ages, pole arms, St Georg the dragon-slayer, grave goods, pendants with a warrior saints, snake-dragon theme

Polish Keywords

wczesne średniowiecze, broń drzewcowa, św. Jerzy-smokobójca, wyposażenie grobowe, zawieszki ze świętymi wojownikami, motyw węża-smoka

References

Agrigoroaei V. (2011), Choix nobiliaires ou modèle oriental: le cas de saint Georges et des autres saints guerriers, [w:] M. Aurell, C. Girbea (red.), Chevalerie & christianisme aux XIIe et XIIIe siècles, Presses Universitaires de Rennes, Rennes, s. 77–100, https://doi.org/10.4000/books.pur.112955

Alpatov M.V. (1956), Obraz Georgiya-voina v iskusstve Vizantii i drevney Rusi, „Trudy Otdela drevnerusskoy literatury Instituta russkoy literatury AN SSSR”, 12, s. 292–310.

Arkhipova Ye.I. (2015), Kamennyye ikonki so svyatymi voinami: vizantiyskoye naslediye i yuzhnorusskaya traditsiya, [w:] V.N. Zalesskaya, Ye.V. Stepanova (red.), Vizantiya v kontekste mirovoy kul’tury. Materialy konferentsii, posvyashchonnoy pamyati A.V. Bank (1906–1984), Izdatel’stvo Gosudarstvennogo Ermitazha, Sankt Peterburg (Trudy Gosudarstvennogo Ermitazha, 74), s. 271–289.

Arutyunyan Yu.I. (2009), Obraz svyatogo Georgiya v srednevekovoy rytsarskoy kul’ture, „Trudy Sankt-Peterburgskogo gosudarstvennogo instituta kul’tury”, 185, s. 160–168.

Astakhova A.M. (1958), Il’ya Muromets v russkom epose, [w:] A.M. Astakhova (red.), Il’ya Muromets, Izdatel’stvo Akademii Nauk SSSR, Moskva–Leningrad, s. 393–419.

Atanasov G. (2001), Sveti Georgi Pobedonosets. Kult i obraz v pravoslavniya iztok prez srednovekovieto, Knigoizdatel’stvo Zograf, Varna.

Atanasov G. (2002), Voinskite ikonografii, vŭorŭzhenieto i snaryazhenieto na sveti Georgi prez rannoto srednovekovie (V–X v.), [w:] V. Yotov, V. Nikolov, V. Slavchev (red.), Orŭzhie i naryazhenie prez kŭsnata antichnost i srednovikovieto IV–XV v. Mezhdunarodna konferentsiya, Varna, 14–16 septemvri 2000, Regionalen istoricheski muzeĭ, Varna (Acta Musei Varnaensis, 1), s. 37–58.

Atanasov G. (2010), Svyatoy Georgiy – peshiy voin-zmeyeborets: vozniknoveniye ikonografii, pamyatniki, semantika i rasprostraneniye, [w:] A.A. Peskova, O.A. Shcheglova, A.Ye. Musin (red.), Slavyano-russkoye yuvelirnoye delo i yego istoki. Materialy Mezhdunarodnoy nauchnoy konferentsii, posvyashchennoy 100-letiyu so dnya rozhdeniya Gali Fodorovny Korzukhinoy (Sankt-Peterburg, 10–16 aprelya 2006 g.), Nestor-Istoriya, Sankt-Peterburg, s. 330–343.

Barkóczi L. (1968), A 6th Century Cemetery from Keszthely-Fenékpuszta, „Acta Archaeologica Academiae Scientiarum Hungaricae”, 20.1–4, s. 275–311.

Bollók Á. (2014), Bellerophon and Crucifixion? A Brief Note on Late Antique Circular Box Brooches from Pannonia, [w:] O. Heinrich-Tamáska, P. Straub (red.), Mensch, Siedlung und Landschaft im Wechsel der Jahrtausende am Balaton / People, Settlement and Landscape on Lake Balaton over the Millennia, Verlag Marie Leidorf GmbH, Budapest–Leipzig–Keszthely–Rahdeh/Westf., s. 259–279.

Brūzis R. (2017), Sv. Jura kulta atspulgi 14.–15. gs ieroču apbedījumos Livonijā, [w:] A. Vilcāne (red.), Letonika, diaspora un starpkultūru komunikācija. Referātu tēzes, Latvijas Universitātes Latvijas vēstures institūts, Rīga, s. 15.

Buko A. (2016), Chrześcijanie i poganie. O problemach interpretacji odkryć archeologicznych związanych z początkami chrześcijaństwa na ziemiach polskich, „Slavia Antiqua”, 57, s. 13–51, https://doi.org/10.14746/sa.2016.57.2

Chukova T.A. (2006), Ikonografiya Khrista, Bozhiyey Materi i svyatykh na drevnerusskikh metallicheskikh aktovykh pechatyakh X–XV vv., [w:] E.N. Nosov (red.), Khristianskaya ikonografiya Vostoka i Zapada v pamyatnikakh material’noy kul’tury Drevney Rusi i Vizantii, Peterburgskoye Vostokovedeniye, Sankt-Peterburg, s. 28–77.

Churakova A.Yu. [Kononovich A.] (2016), Priveski-obrazki s izobrazheniyem svyatogo vsadnika na territorii Drevnerusskogo gosudarstva, „Arkheologiya i istoriya Pskova i Pskovskoy zemli”, 31, s. 367–374.

Churakova A.Yu. [Kononovich A.] (2017), Podveska-ikonka «Chudo sv. Georgiya o zmiye» s Gorodishcha bliz Shepetovki, [w:] A.E. Musin, O.A. Shcheglova (red.), V kamne i v bronze. Sbornik statey v chest’ Anny Peskovoy, Institut istorii material’noy kul’tury RAN, Nevskaya Knizhnaya Tipografiya, Sankt-Peterburg, s. 611–614.

Cormack R., Mihalarias S. (1984), A Crusader Painting of St George: ‘maniera greca’ or ‘lingua franca’?, „The Burlington Magazine”, 126.972, s. 132–141.

Creutz K. (2003), Tension and Tradition. A Study of Late Iron Age Spearheads around the Baltic Sea, Department of Archaeology, Stockholm University, Stockholm.

Daim F. (2002), Pilgeramulette und Frauenschmuck? Zu den Scheibenfibeln der frühen Keszthely-Kultur, „Zalai Múzeum”, 11, s. 113–132.

Daranowska-Łukaszewska J., Jacniacka M. (1997), Jerzy z Kapadocji. Ikonografia, [w:] S. Wielgus i in. (red.), Encyklopedia Katolicka, t. VII, Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, Lublin, szp. 1225–1227.

Deptuła C. (2003), Archanioł i smok. Z zagadnień legendy miejsca i mitu początku w Polsce średniowiecznej, Werset, Lublin.

Drocourt N. (2004), Les animaux comme cadeaux d’ambassade entre Byzance et ses voisins (VIIe–XIIe siècle), [w:] B. Doumerc, C. Picard (red.), Byzance et ses périphéries. Hommage à Alain Ducellier, CNRS, Université de Toulouse-le Mirail, Toulouse, s. 67–93, https://doi.org/10.4000/books.pumi.26016

Dzik M. (2015), Przemiany zwyczajów pogrzebowych w międzyrzeczu Bugu i górnej Narwi (XI–XV w.), t. I, Oficyna Wydawnicza Zimowit; Państwowe Muzeum Archeologiczne; Muzeum Podlaskie, Rzeszów–Warszawa– Białystok.

Fingerlin G. (2008), „Er soll Dir den Kopf zertreten” – Endlich komplett: das frühchristliche Bildprogramm aus dem Kammergrab von Hüfingen „Gierhalde”, „Archäologische Nachrichten aus Baden”, 76–77, s. 68–69, 97.

Fingerlin G. (2012), Die ältesten christlichen Bilder der Alamannia. Zu Herkunft und Ikonographie der drei silbernen Phalerae aus dem Kammergrab von der „Gierhalde” in Hüfingen, dem Hauptort der frühmittelalterlichen Baar, „Schriften des Vereins für Geschichte der Baar”, 55, s. 7–26.

Forstner D. (1990), Świat symboliki chrześcijańskiej, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa.

Gapski M.H. (2014), Koń w kulturze polskiego średniowiecza, Wydawnictwo Nauka i Innowacje, Poznań.

Garam É. (1993), Die awarenzeitlichen Scheibenfibeln, „Communicationes Archaeologicae Hungariae”, s. 99–134.

Gierszewska M. (2012), Smoki jako istoty mieszane. Funkcjonowanie w literaturze greckiej i rzymskiej, „Symbolae Philologorum Posnaniensium Graecae et Latinae”, 22.1, s. 167–186.

Glaser F. (2002), Die Bildmotive der Scheibenfibeln aus Keszthely, „Zalai Múzeum”, 11, s. 145–152.

Good J. (2009), The Cult of St George in Medieval England, The Boydell Press, Woodbridge, https://doi.org/10.1017/9781846157127

Gorgievski D. (2012), Prilog kon datiranjeto na viničkite terakoti, „Patrimonium”, 5.10, s. 117–126.

Gorgievski D. [Gjorgjievski D.] (2015), Dating of the Vinica Terracotta Reliefs, [w:] Z. Dimoski, E. Lučeska, P. Borowiak (red.), Słowiańskie teksty kultury. Samokowskie kontynuacje, t. II, Instytut Filologii Słowiańskiej UAM; Institut staroslovenska kul’tura – Prilep, Makedoniya, Poznań–Prilep, s. 109–117.

Górewicz I.D. (2020), O broni Słowian. Na wojnie i w kulturze, Triglav; Wydawnictwo Poznańskie, Szczecin–Poznań.

Grotowski P.Ł. (2011), Święci wojownicy w sztuce bizantyńskiej (843–1261). Studia nad ikonografią uzbrojenia i ubioru, Wydawnictwo WAM, Kraków.

Grygiel J. (2007), Religijność krucjatowa, [w:] W. Szymborski, P.F. Nowakowski (red.), Religijność. Wymiar prywatny i publiczny, Księgarnia Akademicka, Kraków, s. 83–98.

Guriewicz A. (1976), Kategorie kultury średniowiecznej, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa.

Hahn S. (2001), Die Ikonographie des hl. Georg: Darstellungen im Westen Europas, [w:] S. Hahn, S. Methen, P.B. Steiner (red.), Sanct Georg. Der Ritter mit dem Drachen, Kunstverlag Josef Fink, Lindenberg, s. 77–91.

Honneger Th. (2019), Introducing the Medieval Dragon, University of Wales Press, Cardiff.

Immerzeel M. (2004), Holy Horsemen and Crusader Banners. Equestrian Saints in Wall Paintings in Lebanon and Syria, „Eastern Christian Art”, 1, s. 29–60, https://doi.org/10.2143/ECA.1.1.516941

Jaskanis D. (1999), O kilku przedmiotach obcej proweniencji na wschodnim Mazowszu wczesnego średniowiecza, „Światowit. Nowa Seria”, 1 (42, fasc. B), s. 81–87.

Jaskanis D. (2008), Święck. Wczesnośredniowieczny zespół osadniczy na północno-wschodnim Mazowszu, SNAP Oddział w Warszawie; Muzeum Podlaskie w Białymstoku, Warszawa.

Jaszczewska (2010), Święty Jerzy w wierzeniach i przysłowiach polskich, „Linguistics Applied”, 2–3, s. 280–286.

Juzepczuk M. (2018), Kult świętych a zwycięstwa militarne pierwszych Piastów (od X do początków XIII w.), „Saeculum Christianum”, 25, s. 63–76, https://doi.org/10.21697/sc.2018.25.6

Karlova K.F. (2020), Set-zmeyeborets i sv. Georgiy: preyemstvennost’ ikonograficheskogo tipa, [w:] N.N. Kazanskiy (red.), Indoyevropeyskoye yazykoznaniye i klassicheskaya filologiya-XXIV (chteniya pamyati I.M. Tronskogo). Materialy Mezhdunarodnoy konferentsii, prokhodivshey 22–24 iyunya 2020 g., t. II, Institut lingvisticheskikh issledovaniy RAN, Sankt-Peterburg, s. 1209–1224.

Katičic R. (2011), Jurjevo koplje i Jurjev mač, [w:] A. Pleterski, T. Vinšćak (red.), Perunovo koplje, Inštitut za arheologijo ZRC SAZU, Založba ZRC, Ljubljana, s. 81–87.

Kolpakova N. (2013), Evolyutsiya ikonohrafichnykh typiv zobrazhennya sv. Heorhiya u mystetstvi Vizantiyi, „Narodoznavchi zoshyty”, 6, s. 1121–1130.

Kononovich A. [Churakova A.Yu.] (2013), Drevnerusskiye priveski-obrazki s izobrazheniyem svyatogo voina, [w:] V.N. Gur’yanov (red.), Drevnosti Sredne-Zapadnoy Rossii i sopredel’nykh territoriy. Materialy XXIX mezhdunarodnoy studencheskoy arkheologo-etnologicheskoy konferentsii 22–25 maya 2013 goda, Poligram-Plyus, Bryansk, s. 66–76.

Kozlovskiy S.V. (2016), Il’ya Muromets i yego vremya: istoriografiya i perspektivy izucheniya obraza bylinnogo geroya, [w:] A.V. Petrov (red.), Paleorosiya. Drevnyaya Rus’: vo vremeni, v lichnostyakh, v ideyakh. Al’manakh, t. V, Kontrast, Sankt-Peterburg, s. 177–189.

Kóčka-Krenz H. (2002), Krzyżyki we wczesnym średniowieczu jako przejaw chrystianizacji ziem polskich. Refleksja archeologa, [w:] F. Lenort (red.), Scirptura Sacra Posnaniensis. Opuscula Mariano Wolniewicz octogenario dedicata, Wydział Teologiczny UAM, Poznań, s. 153–161.

Kuniga I. (2000), Kristapiņu kapulauks 8. gs. beigas – 12. gs., RaKa, Rīgā.

Kurasiński T. (2014), Grotem w dół, grotem w górę. Deponowanie włóczni w grobach wczesnośredniowiecznych na ziemiach polskich, [w:] T. Kurasińki, K. Skóra (red.), Grób w przestrzeni, przestrzeń w grobie. Przestrzenne uwarunkowania w dawnej obrzędowości pogrzebowej, Łódzkie Towarzystwo Naukowe, Łódź (Acta Archaeologica Lodziensia, 60), s. 159–190.

Kurasiński T. (w druku), Magia – religia – ostentacja. Kaptorgi z wczesnośredniowiecznego cmentarzyska w Radomiu w ujęciu komparatystycznym, ,,Slavia Antiqua”, 62.

Lazarev V.N. (1953), Novyy pamyatnik stankovoy zhivopisi XII veka i obraz Georgiya-voina v vizantiyskom i drevnerusskom iskusstve, „Vizantiyskiy Vremennik”, 6, s. 186–222.

Lazarev V.N. (1970), Novyy pamyatnik stankovoy zhivopisi XII veka i obraz Georgiya-voina v vizantiyskom i drevnerusskom iskusstve, [w:] V.N. Lazarev, Russkaya srednevekovaya zhivopis’. Stat’i i issledovaniya, Izdatel’stvo Nauka, Moskva, s. 55–102.

Le Goff J. (2020), Czas uświęcony. Jakub de Voragine i „Złota legenda”, Oficyna Wydawnicza Volumen, Warszawa.

Loeffler H. (1929), Die Grabsteine, Grabmäler und Epitaphien in den Kirchen Alt-Livland vom 13.–18. Jahrhundert, Verlag der Buchhandlung G. Löffler, Riga.

Lurker M. (1989), Słownik obrazów i symboli biblijnych, Pallotinum, Poznań.

MacGregor J.B. (2004), Negotiating Knightly Piety: the Cult of the Warrior-Saints in the West, ca. 170–ca. 1200, „Church History”, 73.2, s. 317–345, https://doi.org/10.1017/S0009640700109291

Maré E.A. (2004), There is no Hero Without a Dragon: A Revisionist Interpretation of the Myth of St. George and the Dragon, [w:] P.L. Yoder, P.M. Kreuter (red.), Monsters and the Monstrous. Myths and Metaphors of Enduring Evil, Inter-Disciplinary Press, Oxford, s. 179–188.

Mianecki A. (2012), Przekleństwo królów, plaga królestw – smok w wybranych opowieściach polskiego folkloru tradycyjnego, [w:] K. Konarska (red.), Powodzie, plagi, życie i inne katastrofy, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław (Colloquia Anthropologica et Communicativa, 5), s. 477–494.

Mikhaylova R. (2003), Kul’t svyatykh voyiniv u Halyts’ko-Volyns’kiy Rusi (na prykladi pam’’yatok prykladnoho mystetstva, „Narodoznavchi zoshyty”, 1–2, s. 180–187.

Morgan G. (2006), St Gregor. Knight, Martyr, Patron Saint and Dragonslayer, Pocket Essentials, Harpenden.

Moskal’ M. (2020), Tema borot’by svyatykh voyiniv zi zlom v ukrayins’komu relihiynomu mystetstvi XII–XVIII st., „Narodoznavchi zoshyty”, 1.151, s. 220–228, https://doi.org/10.15407/nz2020.01.220

Mukhin A.S. (2009), Khtonicheskiye motivy v staroladozhskoy freske «Chudo Georgiya o zmiye», „Trudy Sankt-Peterburgskogo gosudarstvennogo instituta kul’tury”, 185, s. 220–226.

Musin A.E. (2007), Kamennaya ikonka s obrazom svyatogo vsadnika iz nakhodok na Novgorodskom (Ryurikovom) gorodishche 2005 g.: voprosy interpretatsii, [w:] E.N. Nosov, A.E. Musin (red.), U istokov russkoy gosudarstvennosti. K 30-letiyu arkheologicheskogo izucheniya Novgorodskogo Ryurikova Gorodishcha i Novgorodskoy oblastnoy arkheologicheskoy ekspeditsii. Istoriko-arkheologicheskiy sbornik. Materialy mezhdunarodnoy nauchnoy konferentsii, 4–7 oktyabrya 2005 g., Izdatel’stvo Dmitriy Bulanin, Sankt-Peterburg, s. 148–165.

Myts’ko I. (1998), Do problemy stanovlennya populyarnykh khrystyyans’kykh kul’tiv v Ukrayini, „Mediaevalia Ucrainica”, 5, s. 26–43.

Nekrasova М.А. (2009), Obraz vsadnika-voina – svyatogo Georgiya zmeyebortsa. Yego sakral’nyy smysl v iskusstve slavyanskikh narodov kak istochnika zhiznennykh nachal, „Trudy Sankt-Peterburgskogo gosudarstvennogo instituta kul’tury”, 185, s. 15–27.

Nikolayeva T.V. (1983), Drevnerusskaya melkaya plastika iz kamnya. XI–XV vv., Nauka, Moskva.

Ovčarov N. (1991), Sur l’iconographie de St. Georges aux XIe–XIIe siècles, „Byzantinoslavica”, 52, s. 121–129.

Pancaroğlu O. (2004), The Itinerant Dragon-Slayer: Forging Paths of Image and Identity in Medieval Anatolia, „Gesta”, 43.2, s. 151–164, https://doi.org/10.2307/25067102

Papp L. (1963), A nagyharsányi avarkori temető I, „Janus Pannonius Múzeum Évkönyve”, 8, s. 113–141.

Pivovarov S. (2011), Medal’yon zi svyatym vershnykom z litopysnoho Vasyleva: sproba interpretatsiyi, „Materialy i doslidzhennya z arkheolohiyi Prykarpattya i Volyni”, 15, s. 392–396.

Pollems K. (1989a), Georg [Kultverbreitung], [w:] Lexikon des Mittelalter, t. IV, Artemis Verlag, München–Zürich, szp. 1273–1274.

Pollems K. (1989b), Georg [Ikonographie in Westeuropa], [w:] Lexikon des Mittelalter, t. IV, Artemis Verlag, München–Zürich, szp. 1274.

Porfiridov N.G. (1972), Drevnerusskaya melkaya kamennaya plastika i yeye syuzhety, „Sovetskaya arkheologiya”, 3, s. 200–208.

Propp V.Ya. (2002), Zmeyeborstvo Georgiya v svete fol‘klora, [w:] V.Ya. Propp, Fol‘klor. Literatura. Istoriya, Labirint, Moskva, s. 92–114.

Quast D. (2002), Kriegerdarstellungen der Merowingerzeit aus der Alamannia, „Archäologisches Korrespondenzblatt”, 32.2, s. 267–280.

Quast D. (2009), Merovingian Period Equestrians in Figural Art, „Archaeologica Baltica”, 11, s. 330–342.

Radiņ’š A. (1999a), 10.–13. gadsimta senkapi latgaļu apdzīvotajā teritorijā un Austrumlatvijas etniskās, sociālās un politiskās vēstures jautājumi. Monogrāfija, Latvijas Vēstures muzejs, Rīga.

Radin’sh A. (1999b), Pogrebal’nyy obryad i inventar’ latgal’skikh zakhoroneniy 10–13 vekov, „Archaeologia Lituana”, 1, s. 65–118.

Radiņ’š A. (2007), Epoka żelaza, [w:] A. Bitner-Wróblewska (red.), Skarby starożytnej Łotwy / Treasures of Ancient Latvia, Państwowe Muzeum Archeologiczne w Warszawie; SNAP, Oddział w Warszawie, Warszawa, s. 155–279.

Reginskaya N.V. (2010), Sv. Georgiy Pobedonosets – nebesnyy pokrovitel’ Rossii v izobrazitel’nom iskusstve Evropy i Rossii, Izdatel’stvo „SPbKO”, Sankt-Peterburg.

Savyts’kyy V., Svintsshch’kyy V. (2013), [w:] Istoriya ta suchasnist’ Pravoslav’ya na Volyni: materialy III naukovo-praktychnoyi konferentsiyi (Luts’k, 15–16 lystopada 2012 r.), Volyns’ka yeparkhiya UPTS, Volyns’ka dukhovna seminariya, Vydavnychyy viddil Volyns’koyi yeparkhiyi, Luts’k, s. 37–43.

Sedova M.V. (1981), Yuvelirnyye izdeliya drevnego Novgoroda (X–XV vv.), Nauka, Moskva.

Sedova M.V. (2006), Natel’nyye ikonki s izobrazheniyem Sv. Georgiya RostovoSuzdal’skoy Rusi (XI–XIII vv.), [w:] M.A. Nekrasova, E.K. Guseva, K.K. Kuznetsova (red.), Georgiy Karlovich Vagner – uchenyy, khudozhnik, chelovek, Institut mirovoy literatury im. A.M. Gor’kogo RAN, Moskva, s. 241–251.

Shevelev V.V. (2005), Gromovye strely’’ proroka Il’ia. Ėtnograficheskie realii, „Zhivaya starina”, 1, s. 2–3.

Shtepanovskaya E.M. (2009). Bitva gromoverzhtsa so zmeyem: istoki obraza Georgiya Pobedonostsa v indoyevropeyskoy mifologii, „Trudy Sankt-Peterburgskogo gosudarstvennogo instituta kul’tury”, 185, s. 212–219.

Sikorski M. (2015), Smoki i smokobójstwo, Wydawnictwo Sativa Studio, Stradunia.

Snelders B., Jeudy A. (2006), Equestrian Saints in Egypt and North Mesopotamia, „Eastern Chrostian Art”, 2, s. 105–142.

Sobolev V.Yu. (2017a), Ikonki-priveski s konnym izobrazheniyem svyatogo Georgiya, [w:] A.E. Musin, O.A. Shcheglova (red.), V kamne i v bronze. Sbornik statey v chest’ Anny Peskovoy, Institut istorii material’noy kul’tury RAN, Nevskaya Knizhnaya Tipografiya, Sankt-Peterburg, s. 537–547.

Sobolev V.Yu. (2017b), Svyatoy Georgiy. Ikonografiya odnogo tipa ikonok i snaryazheniye vsadnika i konya XII–XIII vv., [w:] A.V. Aranovich, D.Yu. Alekseyev (red.), Istoriya voyennogo kostyuma: ot drevnego mira do nashikh dney. Materialy II Mezhdunarodnoy voyenno-istoricheskoy konferentsii, Sankt-Peterburg, 19 noyabrya 2015 g., Sankt-Peterburgskiy gosudarstvennyy universitet promyshlennykh tekhnologiy i dizayna, Sankt-Peterburg, s. 29–50.

Sobolev V.Yu. (2019), Rannesrednevekovyye ikonki-priveski. Obraztsy i podrazhaniya, „Aktual’nyye problemy teorii i istorii iskusstva”, 9, s. 429–438, 835–836.

Spirgis R. (2019), Nakhodki ikonok s izobrazheniyem Sv. Georgiya na territorii Latvii, „Arkheologiya i istoriya Pskova i Pskovskoy zemli”, 34, s. 314–334.

Staecker J. (1997), Legends and Mysteries: Reflections on the Evidence of the Early Mission in Scandinavia, [w:] H. Andersson, P. Carelli, L. Ersgård (red.), Visions of the Past. Trends and Traditions in Swedish Medieval Archaeology, Central Board of National Antiquities, Lund–Stockholm, s. 419–454.

Stangé-Zhirovova N. (1992), Narodnaya i knizhnaya traditsiya pochitaniya sv. Georgiya na Rusi: opyt istoriko-etnograficheskogo analiza, „Revue des études slaves”, 64.2, s. 323–330, https://doi.org/10.3406/slave.1992.6046

Stanyukovich A.K. (2011), Neizvestnyye pamyatniki russkoy metalloplastiki. Miniatyurnyye ikonki-priveski XI–XVI vekov, Gruppa Iskateli, Moskva.

Stepanenko V.P. (2000), Obraz svyatogo Georgiya-vsadnika v Vizantiyskoy i drevnerusskoy sfragistike domongol’skogo perioda, „Problemy istorii Rossii”, 3, 106–117.

Stepanenko V.P. (2019), K ikonografii svyatykh voinov-vsadnikov v vizantiyskoy sfragistike: sv. Georgiy, „Antichnaya drevnost’ i sredniye veka”, 47, s. 72–82, https://doi.org/10.15826/adsv.2019.47.005

Stepanenko V.P. (2020), Obraz sv. Georgiya-drakonobortsa na pechati M-8759 iz sobraniya Gosudarstvennogo Ermitazha, „Antichnaya drevnost’ i sredniye veka”, 48, s. 290–300, https://doi.org/10.15826/adsv.2020.48.018

Swastek J. (1997), Jerzy z Kapadocji, [w:] S. Wielgus i in. (red.), Encyklopedia Katolicka, t. VII, Towarzystwo Naukowe KUL, Lublin, szp. 1219–1221.

Szczepanik P. (2015), Wojenne wyprawy Świętowita. Mit i jego materialne wyobrażenie, [w:] Migracje. Podróże w dziejach. Starożytność i średniowiecze. Monografia oparta na materiałach z VII Międzynarodowej Sesji Naukowej Dziejów ludów Morza Bałtyckiego, Wolin, 26–28 lipca 2014, M. Franz, K. Kościelniak, Z. Pilarczyk (red.), Toruń (Mare Integrans. Studia nad dziejami wybrzeży Morza Bałtyckiego, 7), s. 175–188.

Szczepański S. (2010), Kamień i skała w mitologii, wierzeniach i obyczajowości ludów indoeuropejskich, [w:] R. Klimek, S. Szczepański (red.), Kamienie w historii, kulturze i religii, Robert Klimek, Olsztyn, s. 7–23.

Ters’kyy S.V. (2016), Kul’t svyatykh voyiniv ta viys’kovi vidznaky u Halyts’ko-Volyns’komu viys’ku, „Viys’kovo-naukovyy visnyk”, 25, s. 59–74.

Totev K. (2020), Srednevekovyye vizantiyskiye svintsovyye ikony iz severo-vostochnoy Bolgarii (K ikonografii Svyatogo Georgiya-drakonobortsa), „Materialy po arkheologii, istorii i etnografii Tavrii”, 7, s. 362–369.

Tóth E. (1999), Kereszténység a honfoglalás előtti Kárpát-medencében, [w:] É.M. Fülöp, J. Kisné Cseh (red.), Magyarok térben és időben. Nemzetközi Hungarológiai Konferencia, Tatabánya – Esztergom 1996. május 28–31, Komárom-Esztergom Megyei Önkormányzat Múzeumainak Igazgatósága, Tata, s. 163–182.

Tóth E. (2005), Zur Herkunft und Ikonographie der Scheibenfibeln der Keszthely-Kultur, „Zalai Múzeum”, 14, s. 183–202.

Tóth E. (2013), Titkos keresztények az avar korban?, [w:] O. Tóth, P. Forisek (red.), Ünnepi kötet Gesztelyi Tamás 70. születésnapjára, Debreceni Egyetem Történelmi Intézete, Debrecen, s. 203–220.

Tuan Y. (1987), Przestrzeń i miejsce, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa.

Tyanina E.A. (2018), K voprosu o kul’te Peruna v Novgorodskoy zemle (po materialam arkheologicheskogo issledovaniya Novgoroda), „Colloquia Russica”, 1.8, s. 59–72.

Usikova L.S. (2015), Obraz Heorhiya Peremozhtsya u vizantiys’kiy ta kyyevorus’kiy ikonohrafiyi, „Visnyk Natsional’noyi akademiyi kerivnykh kadriv kul’tury i mystetstv”, 4, s. 134–139.

Vaday A. (2013), The Representation of a Saint on Horseback and the Archangel from the Avar Period, „Hungarian Archaeology”, s. 1–3.

Vanderheyde C. (2012), La monture des saints cavaliers dans l’art byzantin, [w:] S. Lazaris (red.), Le cheval dans les sociétés antiques et médiévales. Actes des journées d’étude internationales organisées par l’UMR 7044 (Étude des civilisations de l’Antiquité) Strasbourg, 6–7 novembre 2009, Brepols, Turnhout (Bibliothèque de l’Antiquité Tardive, 22), s. 201–211, https://doi.org/10.1484/M.BAT-EB.5.100773

Vereshchagina N. (2019), Khristianskiye kul’ty i relikvii drevnego Kiyeva (konets X–pervaya tret’ XIII v.). Monografiya, Astroprint, Odessa.

Vida T. (2002), Heidnische und christliche Elemente der awarenzeitlichen Glaubenswelt, Amulette in der Awarenzeit, „Zalai Múzeum”, 11, s. 179–209.

Walter Ch. (1995), The Origins of the Cult of Saint George, „Revue des études byzantines”, 53, s. 295–326, https://doi.org/10.3406/rebyz.1995.1911

Walter Ch. (2003), The Warrior Saints in Byzantine Art and Tradition, Routledge, London–New York.

Watkins C. (1995), How to Kill a Dragon. Aspects of Indo-European Poetics, Oxford University Press, New York–Oxford.

White M. (2013), Military Saints in Byzantium and Rus, 900–1200, Cambridge University Press, New York, https://doi.org/10.1017/CBO9781139013864

Zając P. (2003), „Nadprzyrodzone” w kulturze ludowej, [w:] E. Przybył (red.), Nadprzyrodzone, Nomos, Kraków, s. 85–98.

Zhyshkovych V. (1999), Plastyka Rusi-Ukrayiny. X-persha polovyna XIV stolit’, Instytut narodoznavstva, L’vov.

Żółkowska J. (2010), Funkcja dewocjonaliów chrześcijańskich na przykładzie wybranych grobów na cmentarzyskach wczesnośredniowiecznych i nowożytnych, [w:] W. Dzieduszycki, J. Wrzesiński (red.), Tak więc po owocach poznacie ich, SNAP Oddział w Poznaniu, Poznań (Funeralia Lednickie, 12), s. 241–249.

Żółkowska J. (2012), Disc Pendants with St. George’s Image from the Early Mediaeval Period in Poland, [w:] M. Salamon, M. Wołoszyn, A. Musin, P. Špehar, M. Hardt, M. P. Kruk, A. Sulikowska-Gąska (red.), Rome, Constantinople and Newly Converted Europe. Archeological and Historical Evidence, t. II, Geisteswissenschaftliches Zentrum Geschichte und Kultur Ostmitteleuropas e.V., Leipzig; Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk w Warszawie; Instytut Archeologii Uniwersytetu Rzeszowskiego, Kraków–Leipzig–Rzeszów–Warszawa, s. 193–202.

Żółkowska J. (2016), Przyczynek do badań nad wczesnośredniowiecznymi zawieszkami z wizerunkami przypisywanymi św. Jerzemu. Znaleziska z obszaru Polski, „Materiały i Sprawozdania Rzeszowskiego Ośrodka Archeologicznego”, 37, s. 247–278, https://doi.org/10.15584/misroa.2016.37.12

Żółkowska J. (2017), Zawieszka z wizerunkiem Matki Boskiej Orantki, [w:] A.E. Musin, O.A. Shcheglova (red.), V kamne i v bronze. Sbornik statey v chest’ Anny Peskovoy, Institut istorii material’noy kul’tury RAN, Nevskaya Knizhnaya Tipografiya, Sankt-Peterburg, s. 193–199.

First Page

83

Last Page

111

Language

pol

Share

COinS