•  
  •  
 

Polish Title

Słowa i obrazy. Próba koncyliacji na przykładzie twórczości Witkacego

Author ORCID Identifier

https://orcid.org/0000-0003-1975-0330 Murawska Monika

Abstract

The article discusses Paweł Polit’s book on the philosophy and painterly oeuvre of S. I. Witkiewicz that relates both areas of Witkiewicz’s work based on his idea of “unity of personality.” Exploring Witkacy’s theory, also contained in his literary works, Polit confronts it with the philosophical sources of his thought, as well as with Merleau-Ponty’s phenomenology and Deleuze’s and Derrida’s reflections on painting that bring to the fore its corporeal, haptic dimension. The idea of the “unity of personality” is, according to Polit, a keystone of Witkacy’s thought, giving coherence to his aesthetic reflection, despite of its changes. Subjected to an appropriate interpretation, i.e. connected with the theory of the unconscious background of experiences, inseparable from the psychophysical identity of an individual, the idea of “unity of personality” becomes also the interpretative key to Witkacy’s painting. The author draws attention to the originality of Polit’s approach to Witkiewicz which situates itself within a broader contemporary discussion on the relationships between art and philosophy, painting and writing. She juxtaposes Witkacy’s case discussed by Polit with other examples of artists in whose oeuvre writing and visual work illuminate each other and intertwine.

Polish Abstract

Artykuł poświęcony jest książce Pawła Polita na temat filozofii i malarstwa Witkacego, badającej oba te obszary jego twórczości w świetle rozwijanej przezeń koncepcji „jedności osobowości”. Zgłębiając teorię Witkacego, zawartą także w jego utworach literackich, Polit konfrontuje ją z filozoficznymi źródłami jego myśli, a także z fenomenologią cielesności Merleau-Ponty’ego oraz refleksją Deleuze’a i Derridy dotyczącą malarstwa – jego cielesnego, haptycznego wymiaru. Pojęcie „jedności osobowości” stanowi zdaniem Polita punkt zwornikowy myśli Witkacego, nadający spójność jego refleksji estetycznej, mimo jej czasowych zmian. Pojęcie to, poddane odpowiedniej interpretacji, powiązane z teorią nieświadomego tła przeżyć, nieodłącznego od psychofizycznej tożsamości „ja”, staje się też kluczem do odczytania jego malarstwa. Autorka zwraca uwagę na oryginalność ujęcia zaproponowanego w książce Polita, wpisującego się we współczesną refleksję nad związkami sztuki i filozofii, malarstwa i słowa. Omawianą przez Polita praktykę pisarską Witkacego zestawia z innymi przykładami artystów, w których twórczości teksty i dzieła wizualne nawzajem się oświetlają, tworząc wewnętrzny splot.

Polish Keywords

malarstwo XX w., filozofia XX w., Maurice Merleau-Ponty, Gilles Deleuze, Stanisław Ignacy Witkiewicz

Keywords

XXth century painting, XXth century philosophy, Maurice Merleau-Ponty, Gilles Deleuze, Stanisław Ignacy Witkiewicz

References

Boehm, G. (2014). O obrazach i widzeniu. Antologia tekstów. Red. D. Kołacka, tłum. M. Łukasiewicz, A. Pieczyńska-Sulik. Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas.

Bonn, S. (2018). Les mots et les œuvres. Paris: Seuil.

Carroll, D. (1987). Paraesthetics: Foucault, Lyotard, Derrida. New York: Methuen.

Derrida, J. (1990). Mémoires d’aveugle: L’autoportrait et autres ruines. Paris: Réunion des Musées Nationaux.

Derrida, J. (2000). Le toucher, Jean-Luc Nancy. Paris: Galilée.

Derrida, J. (2003). Prawda w malarstwie. Eseje o sztuce. Tłum. M. Kwietniewska. Gdańsk: słowo/obraz terytoria.

Ferrari, F. i Nancy J.-L. (2020). Ikonografia autora. Tłum. P. Tarasewicz. Gdańsk: słowo/obraz terytoria.

Jay, M. (1993). Downcast Eyes: The Denigration of Vision in Twentieth-Century French Thought. Berkeley and Los Angeles: University of California Press.

Lyotard, J.-F. (2016). Co malować? Tłum. M. Murawska, P. Schollenberger. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Merleau-Ponty, M. (1996). Widzialne i niewidzialne. Tłum. M. Kowalska i in. Warszawa: Aletheia.

Merleau-Ponty, M. (1999). Proza świata. Eseje o mowie. Tłum. S. Cichowicz i in. Warszawa: Czytelnik.

Polit, P. (2019). Pojęcie jedności osobowości w twórczości filozoficznej i malarskiej Stanisława Ignacego Witkiewicza. Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas.

Sartre, J. P. (2007). Byt i nicość. Zarys ontologii fenomenologicznej. Tłum. J. Kiełbasa i in., Kraków: Wydawnictwo Zielona Sowa.

Schollenberger, P. (2018). Fantomowy dotyk. Derrida i egzorcyzmy autoafekcji. W: Bielik-Robson, A. i Sadzik P. (red.), Widma Derridy. Warszawa: IBL PAN, s. 407–425.

Sokół, L. (2000). Kim był Witkacy? Nienaukowy wstęp do przyszłej witkacologii. W: Żakiewicz, A. (red.), Witkacy. Materiały sesji poświęconej Stanisławowi Ignacemu Witkiewiczowi w 60. rocznicę śmierci. Słupsk: Muzeum Pomorza Środkowego, s. 121–139.

Valéry, P. (1971). Estetyka słowa. Tłum. D. Eska, A. Frybesowa. Warszawa: PIW.

Winter, A. (2002). Wolfgang Paalen. Artist and Theorist of the Avant-Garde. Santa Barbara: Praeger.

Wysłouch, S. (1994). Literatura a sztuki wizualne. Warszawa: Państwe Wydawnictwo Naukowe.

Żakiewicz, A. (2002). Język obrazów i rysunków Witkacego. Pamiętnik Literacki, 93 (4), s. 173–181.

First Page

65

Last Page

78

Language

pol

Share

COinS
 
 

To view the content in your browser, please download Adobe Reader or, alternately,
you may Download the file to your hard drive.

NOTE: The latest versions of Adobe Reader do not support viewing PDF files within Firefox on Mac OS and if you are using a modern (Intel) Mac, there is no official plugin for viewing PDF files within the browser window.