•  
  •  
 

Acta Universitatis Lodziensis, Folia Biologica et Oecologica

Abstract

Harmonisation of the laws of the Member States regarding the protection of the environment is one of the tasks of the European Union. Poland joined EU in 2004 and took on various commitments for the improvement of water status. In particular, the Water Framework Directive was a major breakthrough in the assessment of aquatic ecosystems. For the classification of stratified and non-stratified lakes Ecological State Macrophyte Index (ESMI) has been used. In Poland, the method for assessing the ecological status of lakes based on macrophytes has been developed for routine water monitoring shortly after joining the European Union. This index is one of the biological elements in the assessment of ecological status. It considers the whole plant communities in the reservoir. The key factor that ESMI reacts to is anthropopressure, which manifests itself as eutrophication. However, it is crucial that the lakes are also subject to different pressures. In this situation, the ESMI rating becomes only an indicative method. The article describes the role, process of evaluation and the most common problems related to ESMI.

Polish Abstract

W Polsce metoda oceny stanu ekologicznego jezior na podstawie makrofitów opracowana została na potrzeby rutynowego monitoringu wód w latach 2005–2006 na zlecenie ówczesnego Ministra Środowiska. Do procesu tego posłużyło 156 jezior. Zbiorniki zostały pogrupowane pod względem różnorodności roślinności oraz parametrów abiotycznych. Wśród nich wyodrębniono cztery grupy jezior makrofitowych: I – jeziora o wodach miękkich (lobeliowe), II – jeziora o wodach bogatych w wapń (ramienicowe głębokie), III – jeziora o wodach bogatych w wapń (ramienicowe płytkie), a także IV – jeziora łęczyńsko-włodawskie. Dla drugiego oraz trzeciego typu, odpowiednio jezior stratyfikowanych i niestratyfikowanych zaproponowano odrębną klasyfikację ocenianą za pomocą Makrofitowego Indeksu Stanu Ekologicznego. Podstawą jego opracowania była metoda makrofitoindykacji roślinności jezior rejonu Laski w Borach Tucholskich zaproponowana przez profesora Mariana Rejewskiego w latach 70. XX w, a udoskonalona w następnych latach przez profesor Hannę Ciecierską. Określała ona bioróżnorodność na poziomie zbiorowisk roślinnych fitolitoralu tworzonych przez makrofity. Metoda ESMI obejmuje zarówno badania roślinności przeprowadzone w terenie z etapem przygotowawczym oraz część polegającą na wyliczaniu samych wskaźników makrofitowych. Indeks przyjmuje wartości od 0, obrazującego zły stan ekologiczny, do 1 odzwierciedlającego stan bardzo dobry. W trakcie wyliczania końcowego indeksu ESMI uwzględnia się parametry takie jak: różnorodność fitocenotyczna, maksymalna różnorodność fitocenotyczna, indeks kolonizacyjny, powierzchnia fitolitoralu obliczona jako suma powierzchni wszystkich zespołów roślinnych oraz powierzchnia samego jeziora. Zarówno poszczególne wskaźniki wchodzące w skład ESMI uwzględniające skład taksonomiczny oraz obfitość makrofitów, jak i sam zespolony indeks, wyraźnie i w sposób kierunkowy reagują na antropopresję. Jako jej główny, ale nie jedyny przejaw przyjęto proces eutrofizacji, dlatego otrzymane wyniki klasyfikacji porównywano różnymi wskaźnikami trofii. Zatem, do oceny stanu ekologicznego jezior podlegających presjom innego typu niż przyśpieszona eutrofizacja, metoda ESMI nie powinna być wykorzystywana, ponieważ nie jest ona podatna na te presje. Podobny problem, jak zauważa profesor Hanna Ciecierska dotyczy jezior o niekorzystnym dla rozwoju makrofitów ukształtowaniu dna zbiornika. W związku z tym powinno potraktować się ocenę ESMI jako szacunkową z założeniem, iż może ona ulec zmianie, np. po zawarciu przeliczenia do wzoru ESMI poprawki na ukształtowanie misy jeziornej.

Keywords

Water Framework Directive, water quality, ecological status, ESMI, lakes

References

Ciecierska, H. 2008. Makrofity jako wskaźnik stanu ekologicznego jezior. Monografie i Rozprawy, UWM, Olsztyn.

Ciecierska, H. & Dynowska, M. 2013. Biologiczne metody oceny stanu środowiska. Tom 2. Ekosystemy wodne. UMW, Olsztyn.

Golub, R., Soszka, H., Kolada, A. & Ciecierska, H. 2006. Opracowanie podstaw metodycznych dla monitoringu biologicznego wód powierzchniowych w zakresie makrofitów i pilotowe ich zastosowanie dla części wód reprezentujące wybrane kategorie i typy. Etap II. Opracowanie metodyki badań terenowych makrofitów na potrzeby rutynowego monitoringu wód oraz metoda oceny i klasyfikacji stanu ekologicznego wód na podstawie makrofitów. Tom 2. Jeziora. IOŚ – UWM, Warszawa–Olsztyn.

Jensen, S. 1977. Classification of lakes in southern Sweden on the basis of their macrophyte composition by means of multivariate methods. Vegetatio, 39: 129–146.

Kłosowski, S. & Kłosowski, G. 2007. Rośliny wodne i bagienne. MULTICON, Warszawa.

Kolada, A. 2008. Wykorzystanie makrofitów w ocenie jezior w Europie w świetle wymogów Ramowej Dyrektywy Wodnej – przegląda zagadnienia. Ochrona środowiska i Zasobów Naturalnych, Warszawa, 37: 22–39.

Kolada, A. & Ciecierska, H. 2009. Wytyczne do prowadzenia badań terenowych oraz sposobu zestawiania i przetwarzania danych o makrolitach w jeziorach. IOŚ – UWM, Warszawa.

Kolada, A. & Soszka, H. 2004. Podejście krajów europejskich do typologii rzek jezior w świetle zapisów Ramowej Dyrektywy Wodnej. Ochrona Środowiska i Zasobów Naturalnych, 27: 13–28.

Panek, P. 2001. Wskaźniki biotyczne stosowane w monitoringu wód od czasu implementacji w Polsce Ramowej Dyrektywy wodnej. Przegląd Przyrodniczy, 22(3): 111–123.

Pilou, E.C. 1966. An introduction to mathematical ecology. Wiley, New York.

Rejewski, M. 1981. Roślinność jezior rejonu Laski w Borach Tucholskich. Rozprawy UMK, Toruń.

Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 20 sierpnia 2008 r. w sprawie sposobu klasyfikacji stanu jednolitych części wód powierzchniowych (Dz.U. z 2008 r. Nr 162, poz. 1008).

Soszka, H. 2007. Monitorng jezior zgodny z Ramową Dyrektywą Wodną. Przegląd Komunalny, Zeszyty Komunalne – Rekultywacja Jezior 6(53): 79–81.

Tomaszewicz, H. 1979. Roślinność wodna i szuwarowa Polski (klasy: Lemnetea, Charetea, Patamogetoneta, Phragmitetea) wg stanu zbadania na rok 1975. Wyd. UW, Warszawa.

First Page

16

Last Page

22

Language

eng

Included in

Biology Commons

Share

COinS