•  
  •  
 

Acta Universitatis Lodziensis, Folia Biologica et Oecologica

Abstract

The objective of this paper is to present the effects of general changes in land use in recent decades on plant cover structure in Poland. The paper is focused on spontaneous processes that occur in agricultural and forest areas being no longer under human pressure. Studies carried out in different geobotanical regions of Poland demonstrated that the directions and range of dynamic changes in plant cover are similar across the country. The formation of secondary forest phytocenoses, on the lands delivered from human activity is a common ecological process observed today in the agricultural landscape. In the dynamics of forest vegetation the basic process is regeneration after ceased use, and the introduction of legal protection.

Keywords

cultural landscape, human disturbance, land use changes, regeneration, secondary succession, vegetation dynamics processes

References

Adamowski, W., Bomanowska, A. 2007. Udział drzew i krzewów obcego pochodzenia w procesie zasiedlania gruntów porolnych w rejonie Puszczy Białowieskiej. Acta Botanica Warmiae et Masuriae 4: 309–320.

Adamowski, W., Bomanowska, A. 2008. Zmiany użytkowania gruntów na obrzeżach cennych obiektów przyrodniczych a wkraczanie nierodzimych gatunków roślin. Przegl. Przyr. 19 (3/4): 3–17.

Adamowski, W., Bomanowska, A. 2011. Forest return on an abandoned field – secondary succession under monitored conditions. Folia Biol. Oecol. 7: 49–73.

Andrzejewski, R., Weigle, A. (eds). 2003. Róznorodność biologiczna Polski. Narodowa Fundacja Ochrony Środowiska, Warszawa.

Bakker, J.P. 2005. Vegetation conservation, management and restoration. In: E. Van Der Maarel (ed.), Vegetation Ecology. Blackwell Publishing, pp. 309–331.

Balcerkiewicz, S. 1997. Wokół „krajobrazu porolnego” słów kilka. Przegl. Przyr. 8 (1/2): 3–12.

Balon, J., German, K. 2001. Przemiany a funkcjonowanie środowiska przyrodniczego jako interdyscyplinarny problem badawczy. In: K. German, J. Balon (eds), Przemiany środowiska przyrodniczego Polski a jego funkcjonowanie. Problemy Ekologii Krajobrazu 10, Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej UJ, PAEK, Kraków, pp. 23–27.

Bański, J. 1997. Przemiany rolniczego użytkowania ziemi w Polsce w latach 1975-1988. Pr. Geogr. IGiPZ PAN 168: 1–105.

Barabasz, B. 1994. Wpływ modyfikacji tradycyjnych metod gospodarowania na przemiany roślinności łąk z klasy Molinio-Arrhenatheretea. Wiad. Bot. 38 (1–2): 85–94.

Barabasz-Krasny, B. 2002. Sukcesja roślinności na łąkach, pastwiskach i nieużytkach porolnych Pogórza Przemyskiego. Fragm Flor. Geobot. Polonica Suppl. 4: 3–81.

Bąba, W. 2003. Changes in the structure and floristic composition of the limestone grasslands after cutting trees and shrubs and mowing. Acta Soc. Bot. Pol. 72 (1): 61–69.

Bengtsson, J., Nilsson, S., Franc, A., Menozzi, P. 2000. Biodiversity, disturbances, ecosystem function and management of European forests. For. Ecol. Manage. 132: 39–50.

Bomanowska, A., Adamowski, W. 2007. Grasses (Poaceae) in secondary succession of oak-hornbeam series in Białowieża Forest. In: L. Frey (ed.), Biological issues in grasses. W. Szafer Institute of Botany, pp. 131–143.

Bomanowska, A., Adamowski, W. 2009. The role of woody species in the secondary succession under monitored conditions (Bialowieża Forest, NE Poland). In: D. Ivanova (ed.), Plant, fungal and habitat diversity investigation and conservation. Proceedings of IV Balkan Botanical Congress, Sofia, 20–26 June 2006. Institute of Botany, Bulgarian Academy of Sciences, Sofia, pp. 291–295.

Ciołkosz, A., Poławski, Z.F. 2006. Zmiany użytkowania ziemi w Polsce w drugiej połowie XX wieku. Przegląd Geograficzny 78 (2): 173–190.

Crutzen, P.J. 2002. Geology of mankind. Nature 415: 23.

Crutzen, P.J., Steffen,W. 2003. How long have we been in the anthropocene era? Climatic Change 61: 251–257.

Cwener, A., Nowak, M. 2011. Actual state and changes of flora and vegetation in the Broczówka steppe reserve. Folia Biol. Oecol. 7: 163–176.

Czerepko, J. 2004. Rola drzewostanu sosnowego w rozwoju fitocenozy na siedlisku lasu grądowego. Leśne Prace Badawcze 4: 77–102.

Dzwonko, Z. 2011. Effect of changes in land use during the 20th century on woodland and calcareous grassland vegetation in southern Poland. Folia Biol. Oecol. 7: 27–48.

Dzwonko, Z., Loster, S. 1992. Species richness and seed dispersal to secondary woods in southern Poland. J. Biogeogr. 19: 195–204.

Dzwonko Z., Loster, S. 1998. Dynamics of species richness and composition in a limestone grassland restored after tree cutting. J. Veg. Sci. 9: 387–394.

Dzwonko, Z., Loster, S. 2007. A functional analysis of vegetation dynamics in abandoned and restored limestone grasslands. J. Veg. Sci. 18: 203–212.

Ellenberg, H. 1988. Vegetation ecology of Central Europe. Cambridge University Press, Cambridge.

Faliński, J.B. 1986a. Vegetation dynamics in temperate lowland primeval forests. Ecological studies in Białowieża Forest. Geobotany 8. Dr W. Junk Publishers, Dordrecht/Boston/Lancaster, pp. 1–537.

Faliński, J.B. 1986b. Sukcesja roślinności na nieużytkach porolnych jako przejaw dynamiki ekosystemu wyzwolonego spod długotrwałej presji antropogenicznej. Wiad. Bot. 30 (1): 12–50.

Faliński, J.B. 1988a. Succession, regeneration and fluctuation in the Białowieża Forest (NE Poland). Vegetatio 77: 115–128.

Faliński, J.B. 1998b. Invasive alien plants and vegetation dynamics. In: U. Starfinger, K. Edwards, I. Kowarik, M. Williamson (eds), Plant invasions. Ecological consequences and human responses. Backhuys, Leiden, pp. 3–21.

Falkowski, M. (ed.). 1983. Łąkarstwo i gospodarka łąkarska. PWRiL, Warszawa.

Fijałkowski, D., Świerczyńska, S. 1991. Zmiany powierzchni zespołów roślinności kserotermicznej na Wyżynie Lubelskiej. Prądnik, Pr. Muz. Szafera 3: 121–123.

Foley, J.A., Defries, R., Asner, G.P., Barford, C., Bonan, G., Carpenter, S.R., Chapin, F.S., Coe, M.T., Daily, G.C., Gibbs, H.K., Helkowski, J.H., Holloway, T., Howard, E.A., Kucharik, C.J., Monfreda, C., Patz, J.A., Prentice, I.C., Ramankutty, N., Snyder, P.K. 2005. Global consequences of land use. Science 309: 570–574.

Grinn-Gofroń, A. 2007. Zbiorowiska zastępcze w monokulturach sosnowych na gruntach porolnych. Acta Botanica Warmiae et Masuriae 4: 269–282.

GUS 2010. Rocznik Statystyczny Rzeczpospolitej Polskiej. Zakład Wydawnictw Statystycznych, Warszawa.

Herbichowa, M. 1998. Ekologiczne studium rozwoju torfowisk wysokich właściwych na przykładzie wybranych obiektów ze środkowej części Pobrzeża Bałtyckiego. Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk.

Hodgson, J.G., Grime, J.P., Wilson, P.J., Thompson, K., Band, S.R. 2005. The impacts of agricultural changes (1963–2003) on the grassland flora of Central England: processes and prospects. Basic Appl. Ecol. 6: 107–118.

Holeksa, J., Szwagrzyk, J. 2006. Zakres, tempo i mechanizmy zmian w przyrodzie terenów chronionych w Polsce – wprowadzenie. In: J. Holeksa (ed.), Zakres, tempo i mechanizmy zmian w przyrodzie terenów chronionych w Polsce. Studia Nat. 54, cz. I: 7–11.

Jakubowska-Gabara, J. 1991. Recesja zespołu świetlistej dąbrowy Potentillo albae-Quercetum Libb. 1933 w rezerwacie Trębaczew. Par. Nar. Rez. Przyr. 10 (3/4): 69–79.

Jakubowska-Gabara, J. 1993. Recesja zespołu świetlistej dąbrowy Potentillo albae-Quercetum Libb. 1933 w Polsce. Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.

Jasnowski, M. 1972. Rozmiary i kierunki przekształceń szaty roślinnej torfowisk. Phytocoenosis 1 (3): 193–208.

Jasnowski, M., Jasnowska, J., Markowski, S. 1968. Ginące torfowiska wysokie i przejściowe w pasie nadbałtyckim Polski. Ochr. Przyr. 33: 69–124.

Jermaczek, A. 2008. Zalesiać czy dać szanse naturze? Możliwości wykorzystania naturalnej sukcesji w zalesieniach. In: A. Jermaczek (ed.), Zalesiać czy nie zalesiać? Wydawnictwo Klubu Przyrodników, Świebodzin, pp. 107–111.

Jutrzenka-Trzebiatowski, A. 1999. Wpływ człowieka na szatę leśną Polski północno-wschodniej w ciągu dziejów. Rozprawy i Materiały Ośrodka Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego. Olsztyn.

Kaźmierczakowa, R., Grodzińska, K. 2007. Przemiany zbiorowisk naskalnych i kserotermicznych w Pienińskim Parku Narodowym w ciągu ostatnich 35 lat XX w. In: J. Holeksa (ed.), Zakres, tempo i mechanizmy zmian w przyrodzie terenów chronionych w Polsce. Studia Nat. 54, cz. I: 85–132.

Kiedrzyński, M., Zielińska, K., Grzelak, P. 2011. Transformation of forest vegetation after 40 years of protection in the Tomczyce nature reserve (Central Poland). Folia Biol. Oecol. 7: 207–227.

Kornaś, J. 1977. Wpływ człowieka i jego gospodarki na szatę roślinną Polski – flora synantropijna. In: W. Szafer, K. Zarzycki (eds), Szata roślinna Polski. I. PWN, Warszawa, pp. 95–128.

Kornaś, J., Dubiel, E. 1990. Przemiany zbiorowisk łąkowych w Ojcowskim Parku Narodowym w ostatnim trzydziestoleciu. Prądnik, Pr. Muz. Szafera 2: 97–106.

Kucharski, L. 1999. Szata roślinna łąk Polski Środkowej i jej zmiany w XX stuleciu. Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.

Kujawa-Pawlaczyk, J., Pawlaczyk, P. 1997. Zmiany użytkowania ziemi w środkowej części Puszczy Drawskiej w ciągu ostatniego stulecia i ich geobotaniczne konsekwencje. Przegl. Przyr. 8 (1/2): 47–62.

Kurowski, J.K. 2004. La degeneration et regeneration des phytocenoses forestières: l’exemple de la Pologne Centrale. Natura Mosana 57 (3): 57–76.

Kurowski, J.K., Koczywąs, E., Pieńkowski, M. 2011. Estimation of population size of Dentaria enneaphyllos in the vincinity of the Bełchatów brown coal mine and the attempt of its metaplantation. Folia Biol. Oecol. 7: 247–259.

Łaska, G. 1997. Kształtowanie się leśnych zbiorowisk zastępczych na terenach użytkowanych rolniczo. Przegl. Przyr. 8 (1/2): 77–86.

Maciejewski, Z. 2011. Spontaneous regeneration of the Carpathian beech forest in planted pine stands of the Roztocze National Park (The Roztocze Highlands, South-east Poland). Pol. J. Ecol. 59 (2): 235–248.

Matson, P.A., Parton, W.J., Power, A.G., Swift, M.J. 1997. Agricultural intensification and ecosystem properties. Science 277: 504–509.

Matuszkiewicz, J.M. (ed.). 2007. Geobotaniczne rozpoznanie tendencji rozwojowych zbiorowisk leśnych w wybranych regionach Polski. Monografie IGiPZ PAN, 8: 1–980.

Matysiak, A., Dębek,W. 2008. Zalesienia na obszarach o wysokiej randze ochrony przyrody na przykładzie Kampinoskiego Parku Narodowego. In: A. Jermaczek (ed.), Zalesiać czy nie zalesiać? Wydawnictwo Klubu Przyrodników, Świebodzin, pp. 87–105.

Meiners, S.J., Pickett, S.T.A., Cadenasso M.L. 2002. Exotic plant invasions over 40 years of old field successions: ommunity patterns and associations. Ecography 25: 215–223.

Michalik, S. 1990a. Przemiany roślinności kserotermicznej w czasie 20-letniej sukcesji wtórnej na powierzchni badawczej „Grodzisko” w Ojcowskim Parku Narodowym. Prądnik, Pr. Muz. Szafera 2: 43–52.

Michalik, S. 1990b. Sukcesja wtórna i problemy aktywnej ochrony biocenoz półnaturalnych w parkach narodowych i rezerwatach przyrody. Prądnik, Pr. Muz. Szafera 2: 175–198.

Michalska-Hejduk, D., Bomanowska, A. (eds). 2009. Rola Kampinoskiego Parku Narodowego w zachowaniu różnorodności biologicznej i krajobrazowej dawnych obszarów wiejskich. Kampinoski Park Narodowy, Łódź–Izabelin.

Naaf, T,Wolf, M. 2011. Traits of winner and loser species indicate drivers of herb layer changes over two decades in forests of NW Germany. J. Veg. Sci. 22: 516–527.

Niedrist, G., Tasser, E., Lüth, C., Dalla, Via J., Tappeiner, U. 2009. Plant diversity declines with recent land use changes in European Alps. Plant Ecol. 202: 195–210.

Nowicki, J., Marks, M., Waniec, M., Buczyński, G. 1998. Ugorowanie gruntów jako element gospodarki ziemią w Polsce. Bibl. Fragm. Agron. 5.

Olaczek, R. 1972. Formy antropogenicznej degeneracji leśnych zbiorowisk roślinnych w krajobrazie rolniczym Polski Niżowej. Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.

Olaczek, R. 1976. Zmiany w szacie roślinnej Polski od połowy XIX wieku do lat bieżących. Zeszyty Problemowe Postępu Nauk Rolniczych 177: 369–402.

Olaczek, R., Kucharski, L., Pisarek,W. 1990. Zanikanie obszarów podmokłych i jego skutki środowiskowe na przykładzie województwa piotrkowskiego (zlewni Pilicy i Warty). Studia Ośrodka Dokumentacji Fizjograficznej 18: 141–199.

Orczewska, A., Fernes, M. 2011. Migration of herb layer species into the poorest post-agricultural pine woods adjacent to ancient pine forests. Pol. J. Ecol. 59 (1): 75–85.

Paluch, J. 2006. Rębnia przerębowa jako nowoczesna metoda biologicznej racjonalizacji. Sylwan 10: 20–29.

Petit, S., Firbank, L. 2006. Predicting the risk of losing parcels of semi-natural habitat to intensive agriculture. Agric. Ecosyst. Environ. 115: 277–280.

Plan Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2004–2006. http://www.minrol.gov.pl/DesktopDefault.aspx?TabOrgId=1319&LangId=0

Poschlod, P., Bakker, J. P., Kahmen, S. 2005. Changing land use and its impact on biodiversity. Basic Appl. Ecol. 6: 93–98.

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007–2013. http://www.arimr.gov.pl/index.php?id=66&id1=0&id2=00

Ratyńska, H., Grodzki, M., Waldon, B., Wachowiak, E. 2011. Introduction of alien tree species and its influence on floristical composition and vegetation structure of acidophilous oak forests: the experimental plots in the Zielonka Forest. Folia Biol. Oecol. 7: 177–190.

Reidsma, P., Tekelenburg, T., Van Den Berg, M., Alkemade, R. 2006. Impacts of land-use change on biodiversity: An assessment of agricultural biodiversity in the European Union. Agric. Ecosyst. Environ. 114: 86–102.

Rejmánek, M. 1999. Invasive plant species and invasible ecosystems. In: O.T. Sandlund, P.J. Schei, Ǻ. Viken (eds), Invasive species and biodiversity management. Kluwer Academic Publishers, Dordrecht/Boston/London, pp. 79–102.

Rewucki, M. 2008. Las rośnie sam, ale…? Zalesianie w Programie Rozwoju Obszarów Wiejskich. In: A. Jermaczek (ed.), Zalesiać czy nie zalesiać? Wydawnictwo Klubu Przyrodników, Świebodzin, pp. 147–165.

Richardson, D.M., Williams, P.A., Hobbs, R.J. 1994. Pine invasions in the Southern Hemisphere determinants of spread and invasibility. J. Biogeogr. 21: 511–527.

Sendek, A., Babczyńska-Sendek, B. 1990. Problemy ochrony roślinności kserotermicznej w rezerwatach Góra Gipsowa i Ligota Dolna na Opolszczyźnie. Prądnik Pr. Muz. Szafera 2: 17–21.

Skolud, P. 2008. A co na to leśnicy? Lasy Państwowe a zalesianie gruntów porolnych. In: A. Jermaczek (ed.), Zalesiać czy nie zalesiać? Wydawnictwo Klubu Przyrodników, Świebodzin, pp. 167–189.

Skowronek, I., Babczyńska-Sendek, B., Chmura, D. 2011. An attempt at assessment of Alnetum incanae LÜDI 1921 transformations in the Skawica River valley (Beskid Żywiecki Mts). Folia Biol. Oecol. 7: 191–206.

Sukopp, H. 1972. Wandel der Flora und Vegetation in Mitteleuropa unter dem Einfluß des Menschen. Ber. Landwirtsch. 50: 112–139.

Szafer, W. 1977. Szata roślinna Polski Niżowej. In: W. Szafer, K. Zarzycki (eds), Szata roślinna Polski. 2. PWN. Warszawa, pp. 17–188.

Szwagrzyk, J. 1994. Co nauka jest winna ochronie przyrody? Przegl. Przyr. 5 (3/4): 3–15.

Szwagrzyk, J. 1997. Znaczenie gruntów porolnych dla ochrony przyrody: analiza doświadczeń i wnioski na przyszłość. Przegl. Przyr. 8 (1/2): 33–42.

Świercz, A. 2011. Reaction of coniferous forest vegetation to particulate deposition under alkaline pressure. Folia Biol. Oecol. 7: 229–246.

Towpasz, K., Stachurska-Swakoń, A. 2011. The analysis of the forest flora of the Strzyżowskie Foothills from the perspective of presence of anthropogenic species. Folia Biol. Oecol. 7: 99–110.

Tybirk, K., Strandberg B. 1999. Oak forest development as a result of historical land-use patterns and present nitrogen deposition. For. Ecol. Manage. 114: 97–106.

Urban, S. 2009. Zmiany w użytkowaniu ziemi rolniczej w Polsce. Journal of Agribusiness and Rural Development 2(12): 257–265.

Van Der Maarel, E. 1988. Vegetation dynamics: patterns in time and space. Vegetatio 77: 7–19.

Waldhardt, R., Simmering, D., Albrecht, H. 2003. Floristic diversity at the habitat scale in agricultural landscapes of Central urope – summary, conclusions and perspectives. Agric. Ecosyst. Environ. 98: 79–85.

Waldon, B. 1999. Zanikanie rzadkich i chronionych gatunków muraw kserotermicznych krawędzi doliny Wisły (okolice Gruczna). Przegl. Przyr. 10 (3–4): 129–133.

Wilczek, Z., Romańczyk, M., Barć, A. 2011. Ancient woodlands’ and synanthropic plants as indicators of maintenance of the forest communities in the nature reserves of the Oświęcim Basin. Folia Biol. Oecol. 7: 111–123.

Wolski, J. 2007. Przekształcenia krajobrazu wiejskiego Bieszczadów Wysokich w ciągu ostatnich 150 lat. Pr. Geogr. IGiPZ PAN 214: 1–228.

Woziwoda, B., Ambrożkiewicz, K. 2011. Diversity of forest and shrub communities as a result of site history and of extensive and intensive forest management (Glinno Ługi case study). Folia Biol. Oecol. 7: 149–162.

Woziwoda, B., Komperda, A. 2011. Anthropogenic causes of peatland species vanishing in Glinno Ługi area. Folia Biol. Oecol. 7: 139–148.

Woziwoda, B., Michalska-Hejduk, D. 2011. Impact of land use changes and dynamic vegetation changes on vascular flora diversity in Małków-Martochów (Warta River valley). Folia Biol. Oecol. 7: 125–138.

Wójcik, R. 1996. Sukcesja wtórna na gruntach porolnych. Sylwan 140 (8): 63–68.

Zalasiewicz, J., Williams, M., Smith, A., Barry, T.L., Coe, A.L., Bown, P.R., Brenchley, P., Cantrill, D., Gale, A., Gibbard, P., Gregory, F.J., Hounslow, M.W., Kerrk, A.C., Pearson, P., Knox, R., Powell, J., Waters, C.,Marshall, J., Oates,M., Rawson, P., Stone, P. 2008. Are we now living in the Anthropocene? GSA Today 18 (2): 4–8.

Załuski, T. 2011. Vegetation transformations of Kujawy-Pomerania region in the last twenty years period. Folia Biol. Oecol. 7: 75–98.

Zerbe, S. 2002. Restoration of natural broad-leaved woodland in Central Europe on sites with coniferous forest plantations. For. Ecol. Manage. 167: 27–42.

First Page

5

Last Page

26

Language

eng

Included in

Biology Commons

Share

COinS