•  
  •  
 

Acta Universitatis Lodziensis Folia Litteraria Polonica

Abstract

The paper deals with biographical, ideological and artistic links between Julian Tuwim, Alfred Döblin and Kurt Tucholsky. On the one hand, the basis of comparison are biographical similarities, the Jewish origin of those three writers, their family dramas, the experience of politically opressive school, the trauma of revolution or war, and the exile to name just a few. On the other hand, the article demonstrates the ways the modernity has influenced the attitudes and texts of Döblin, Tucholsky and Tuwim. While talking about modernity, the author focuses on such phenomena as secularisation and urbanisation processes, mass political movements, and new cultural challenges.
Tuwim, Döblin and Tucholsky were born into assimilated Jewish families. Their perspective on the stereotypical Jews (the orthodox Jews as well as Jewish bankers or manufacturers) is marked with antipathy, or even contempt. The writers’ ambivalence towards the diapora and towards their own origin illustrate “Jewish self-hatred”; however, all three authors change their opinion on Jewry in the face of the growing anti-Semitic and Nazi danger, and especially the Holocaust. Döblin is proud of being Jewish after his visit to Poland in 1924, Tucholsky warns German Jews against the consequences of their passivitivy, and Tuwim publishes in 1944 his agitating manifesto We, Polish Jews. Last but not least, the three authors go into exile because of their Jewish ancestry and sociocultural activities. Therefore, it is no coincidence thatone cannot help having associations with Heinrich Heine: his biography can be interpreted as a prefiguration of a Jewish artist’s biography.
Furthermore, Tuwim, Döblin and Tucholsky are notably sensitive to social questions, and their sensitivity to such issues results to some extent from their difficult childhood and youth. Especially significant seem in that respect family conflicts and the moving from city to city, since such experiences increase the feeling of loneliness and the vulnerability to depression. Nevertheless, Döblin, Tucholsky and Tuwim come with impetus into the cultural life of Germany and Poland and work in the areas of literature, cabaret (satire) as well as journalism. They share sympathy for the political left and fears of the orthodox communism. They are simultaneously advocates and ardent critics of great cities. They pay attention to new phenomena (the popularity of cars, the role of the press, the new morality) and react to them. Their aim is creating a culture which appeals to the masses and educates them in a non-intrusive way. However, the awareness of their own intellectual superiority imposes distance towards lower social groups. The distance stems, firstly, from the universal ambivalence artists feel towards the masses, and secondly, from the ideological moderation characteristic of petit bourgoisie and of the political centre. In general, Döblin, Tucholsky and Tuwim are idealists who hope for a humanitarian world which is impossible in the era of extrem political violence leading to the Holocaust.

Keywords

Julian Tuwim, Alfred Döblin, Kurt Tucholsky, comparative studies, modernity, city, mass culture, Jewish identity, asimilation alienation

References

Alfred Döblin – Judentum und Katholizismus, K. Sauerland (ed.), Duncker & Humblot, Berlin 2010.

Alfred Döblin. Paradigms of Modernism, S. Davies, E. Schonfield (eds.), Walter de Gruyter, Berlin–New York 2009.

Bartscherer Christoph, “Der ungezogene Liebling der Grazien”. Alfred Döblin und Heinrich Heine: Politische und religiöse Analogien in Leben und Werk, in: Alfred Döblin. Paradigms of Modernism, S. Davies, E. Schonfield, Walter de Gruyter (eds.), Berlin–New York 2009.

Bauman Zygmunt, Nowoczesność i Zagłada, translated by. F. Jaszuński, Fundacja Kulturalna Masada, Warsaw 1991.

Brokoff Jürgen, Die Apokalypse in der Weimarer Republik, Wilhelm Fink Verlag, München 2001.

Das literarische Leben in der Weimarer Republik, K. Bullivant (ed.), Cornelsen Verlag Scripto, Königstein 1978.

Döblin Alfred, Berlin Alexanderplatz. Dzieje Franciszka Biberkopfa, translated by I.C. Zermakowa, preface by S. Lichański, ed. II, Czytelnik, Warsaw 1979.

Döblin Alfred, Doktor Döblin. Selbstbiographie (1918), H. Graber (ed.), Friedenauer Presse, Berlin 1970.

Döblin Alfred, Podróż po Polsce, translated by A. Wołkowicz, afterword by H. Grynberg, Wydawnictwo Literackie, Cracow 2000.

Döblin Alfred, Schriften zu Leben und Werk, E. Kleinschmidt (ed.), Walter-Verlag, Olten–Freiburg 1986.

Dunin Janusz, Bi-Ba-Bo i gdzie indziej, Wydawnictwo Łódzkie, Lodz 1966.

Eichinger Kurt M., Kurt Tucholsky, die Stadt Berlin und die Dörfer. Regionale Sprachformen als Symptom, in: Tucholsky heute. Rückblick und Ausblick, I. Ackermann (ed.), K. Hübner, Iudicium, München 1991.

Elon Amos, Bez wzajemności. Żydzi–Niemcy 1743–1933, translated by K. Bratkowska, A. Geller, Nisza, Warsaw 2012.

Enzensberger Hans Magnus, Von der Unaufhaltsamkeit des Kleinbürgertums, “Kursbuch” 1976, issue 45.

Gałczyński Konstanty Ildefons, Inge Bartsch, in: Serwus, Madonna. Wiersze i poematy, ed. II, Czytelnik, Warsaw 1987.

Gay Peter, Die Republik der Aussenseiter. Geist und Kultur in der Weimarer Zeit, 1918–1933, translated by H. Lindemann, preface by K.D. Bracher, S. Fischer Verlag, Frankfurt a.M. 1970.

Gay Peter, Weimar Culture. The Outsider as Insider, W.W. Norton, New York–London 1968.

Grab Walter, Kurt Tucholsky und die Problematik des jüdischen Selbsthasses, in: Kurt Tucholsky und das Judentum, M. Hepp, in cooperation with: K. Erwentraut, R. Links, Bibliotheks und Informtionssystem der Universität Oldenburg, Oldenburg 1996.

Grimstad Knut Andreas, Polsko-żydowskie gry kabaretowe, czyli Juliana Tuwima próba akulturacji, translated by M. and M. Lachman, “Teksty Drugie” 2009, issue 3, pp. 47–62.

Haarmann Hermann, Kurt Tucholsky: “Eine Treppe: Sprechen – Schreiben – Schweigen”, in: H. Haarmann, E. Schütz, K. Siebenhaar, B. Sösemann, Berliner Profile, Fannei & Walz, Berlin 1993.

Haarmann Hermann, Schütz Erhard, Siebenhaar Klaus, Sösemann Berndt, Berliner Profile, Fannei & Walz, Berlin 1993.

Hackert Fritz, Wo ist man zu Hause? Vom Unbehagen und vom Harmoniegefühl des Kurt Tucholsky, in: Halb erotisch – halb politisch. Kabarett und Freundschaft bei Kurt Tucholsky, S. Oswalt (ed.), BI S, Oldenburg 2000.

Halb erotisch – halb politisch. Kabarett und Freundschaft bei Kurt Tucholsky, S. Oswalt (ed.), BI S, Oldenburg 2000.

Hepp Michael, “Dieser Jude Tucholsky hat Deutschland, hat Westeuropa noch manches zu sagen”. Einführung zur Tagung, in: Kurt Tucholsky und das Judentum, M. Hepp, in cooperation with:K. Erwentraut, R. Links (eds.), Bibliotheks- und Informtionssystem der Universität Oldenburg, Oldenburg 1996.

Hepp Michael, Kurt Tucholsky, ed. 3, Rowohlt, Reinbek 2004.

Ignaczak Lidia, Tuwimowski romans z piosenką, in: Julian Tuwim. Biografia. Twórczość. Recepcja, K. Ratajska, T. Cieślak (eds.), Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Lodz 2007.

Jäger Michael, Autobiographie und Geschichte. Wilhelm Dilthey, Georg Misch, Karl Löwith, Gottfried Benn, Alfred Döblin, J.B. Metzler, Stuttgart 1995.

Julian Tuwim. Biografia. Twórczość. Recepcja, K. Ratajska, T. Cieślak (eds.), Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Lodz 2007.

Kiesel Helmuth, Alfred Döblins Verhältnis zum Judentum, in: Alfred Döblin – Judentum und Katholizismus, K. Sauerland (ed.), Duncker & Humblot, Berlin 2010.

Kowalska Hanna, Problem tożsamości narodowej w twórczości Juliana Tuwima, in: Pisarze polsko-żydowscy XX wieku. Przybliżenia, M. Dąbrowski, A. Molisak (eds.), Dom Wydawniczy Elipsa, Warsaw 2006.

Krukowski Kazimierz, Moja Warszawka, Filmowa Agencja Wydawnicza, Warsaw 1957.

Kuligowska-Korzeniewska Anna, Roch Pekiński w “Różowym Słoniu” – estradowe wystąpienia Juliana Tuwima w Łodzi podczas Wielkiej Wojny, in: Julian Tuwim. Biografia. Twórczość. Recepcja, K. Ratajska, T. Cieślak (eds.), Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Lodz 2007.

Kunert Günter, Wenn Herr Wendriner noch lebte…, in: Tucholsky heute. Rückblick und Ausblick, I. Ackermann, K. Hübner (eds.), Iudicium, München 1991.

Kurt Tucholsky und das Judentum, M. Hepp, in cooperation with: K. Erwentraut, R. Links (eds.), Bibliotheks-und Informtionssystem der Universität Oldenburg, Oldenburg 1996.

Kühn Volker, Eine unglückliche Liebe. Kurt Tucholsky und das Kabarett, in: Halb erotisch – halbpolitisch. Kabarett und Freundschaft bei Kurt Tucholsky, S. Oswalt (ed.), BI S, Ol­denburg 2000.

Landau-Czajka Anna, “Syn będzie Lech…”. Asymilacja Żydów w Polsce międzywojennej, Wydawnictwo Neriton & Instytut Historii PAN, Warsaw 2006.

Lämmert Eberhard, “Sie haben alles gesehen…”. Tucholskys Warnungen vor dem Nationalsozialismus, in: Tucholsky heute. Rückblick und Ausblick, I. Ackermann, K. Hübner (eds.), Iudicium, München 1991.

Literarische Moderne, R. Grimminger, J. Murašov, J. Stückrath (eds.), Rowohlt, Reinbek 1995.

Luba Iwona, Berlin. Szalone lata dwudzieste, nocne życie i sztuka, Carta Blanca, Warsaw 2013.

Lüth Paul, Alfred Döblin als Arzt und Patient, Hippokrates Verlag, Stuttgart 1985.

Madajczyk Czesław, Klerk czy intelektualista zaangażowany? Świat polityki wobec twórców kultury i naukowców europejskich w pierwszej połowie XX wieku. Panorama, Wydawnictwo Poznańskie, Poznan 1999.

Makles Tadeusz, Wobec ojczyzn. O ojczyznach ziemskich i idealnych w twórczości Juliana Tuwimai Antoniego Słonimskiego, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 1987.

Marianowicz Antoni, Plamy na słoneczku. Wiersze, utwory estradowe szopki, parodie, fraszki, humoreski, przekłady 1945–1956, PIW, Warsaw 1957.

Matywiecki Piotr, Twarz Tuwima, W.A.B., Warsaw 2007.

Mayer Hans, Außenseiter, Suhrkamp, Frankfurt 1975.

Mayer Hans, Odmieńcy, translated by A. Kryczyńska, Muza, Warsaw 2005.

Meyer Jochen, Bonitz Antje, “Entlaufene Bürger”. Kurt Tucholsky und die Seinen, Deutsche Schillergesellschaft, Marbach 1990.

Niemiecka satyra antyfaszystowska, compilation by A. Marianowicz, E.J. Osmańczyk, Czytelnik, Warsaw 1951.

Phelan Tony, Mythologie und Allegorie. Selbstverständnis und satirische Strategie bei Kurt Tucholsky, in: Das literarische Leben in der Weimarer Republik, K. Bullivant (ed.), Cornelsen Verlag Scripto, Königstein 1978.

Pisarze polsko-żydowscy XX wieku. Przybliżenia, M. Dąbrowski, A. Molisak, Dom Wydawniczy Elipsa, Warsaw 2006.

Prokop-Janiec Eugenia, Literatura i nacjonalizm, Universitas, Cracow 2004.

Reich-Ranicki Marcel, Sieben Wegbereiter. Schriftsteller des zwanzigsten Jahrhunderts, DVA, München 2002.

Riha Karl, Moritat, Bänkelsang, Protestballade. Kabarett-Lyrik und engagiertes Lied in Deutschland, ed. 2, reviewed and extended., Athenäum, Königstein 1979.

Rybicka Elżbieta, Modernizowanie miasta. Zarys problematyki urbanistycznej w nowoczesnej literaturze polskiej, Universitas, Cracow 2003.

Sandauer Artur, O sytuacji pisarza polskiego pochodzenia żydowskiego w XX wieku: rzecz, którą nie ja powinienem był napisać, Czytelnik, Warsaw 1982.

Sartre Jean-Paul, Rozważania o kwestii żydowskiej, przeł. J. Lisowski, Futura Press, Warsaw 1992.

Sawicka Jadwiga, Julian Tuwim, Wiedza Powszechna, Warsaw 1986.

Scherer Herbert, Individuum und Kollektv in Döblins Roman “Berlin Alexanderplatz”, in: Das literarische Leben in der Weimarer Republik, K. Bullivant (ed.), Cornelsen Verlag Scripto, Königstein 1978.

Schilling Heinz, Kleinbürger. Mentalität und Lebensstil, Campus, Frankfurt a.M. 2003.

Schneider Falko, Filmpalast, Varieté, Dichterzirkel. Massenkultur und literarische Elite in der Weimarer Republik, in: Literarische Moderne, R. Grimminger, J. Murašov, J. Stückrath, Rowohlt (eds.), Reinbek 1995.

Scholler Wilfried. F., Alfred Döblin. Eine Biographie, Carl Hanser Verlag, München 2011.

Schütz Hans J. Juden in der deutschen Literatur. Eine deutsch-jüdische Literaturgeschichte im Überblick, Piper, München–Zürich 1992.

Sidowska Karolina, Obraz kobiety w poezji Juliana Tuwima, in: Julian Tuwim. Biografia. Twórczość. Recepcja, K. Ratajska, T. Cieślak (eds.), Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Lodz 2007.

Stefano Giovanni di, Die monologe des Herrn Wendriner – ein Fall von jüdischem Selbsthass?, in: Kurt Tucholsky und das Judentum, M. Hepp, in cooperation with: K. Erwentraut, R. Links (eds.), Bibliotheks- und Informtionssystem der Universität Oldenburg, Oldenburg 1996.

Stępień Tomasz, Kabaret Juliana Tuwima, Wydawnictwo “Śląsk“, Katowice 1989.

Tucholsky Kurt, Gesamtausgabe. Texte und Briefe, vol. 1–22, compilation by A. Bonitz, D. Grathoff, M. Hepp, G. Kraiker et al., Rowohlt Verlag, Reinbek 1995–2011.

Tucholsky Kurt, Księga pięciu szyderców, translated by J. Frühling, A. Dołęgowski, compilation and preface by A. Marianowicz, Czytelnik, Warsaw 1955.

Tucholsky Kurt, Zamek Gripsholm, translated by Z. Fonferko, PIW, Warsaw 1986.

Tucholsky heute. Rückblick und Ausblick, I. Ackermann, K. Hübner (eds.), Iudicium, München 1991.

Tuwim Julian, Dzieła, vol. I–V, J.W. Gomulicki, S. Pollak, J. Stradecki (eds.), Czytelnik, Warsaw 1955–1964.

Tuwim Julian, My, Żydzi polscy… (We Polish Jews…), compilation and preface by Ch. Szmeruk, Fundacja Shalom, Warsaw 1993.

Tuwim Julian, Wiersze wybrane, compilation by M. Głowiński, Ossolineum, Wroclaw 1969.

Urbanek Mariusz, Tuwim. Wylękniony bluźnierca, Wydawnictwo Iskry, Warsaw 2013.

Volkov Shulamit, Pomysł na nowoczesność. Żydzi niemieccy w XIX i na początku XX w., translated by J. Górny, P. Pieńkowska, Wiedza Powszechna, Warsaw 2006.

Vondung Klaus, Die Apokalypse in Deutschland, dtv, München 1988.

Voss Dietmar, Ströme und Steine. Studien zur symbolischen Textur des Werkes von Alfred Döblin, Königshausen u. Neumann, Würzburg 2000.

Wittlin Józef, Śmierć Tuwima, in: Orfeusz w piekle XX wieku, Instytut Literacki, Paris 1963.

First Page

69

Last Page

98

Language

eng

Share

COinS
 
 

To view the content in your browser, please download Adobe Reader or, alternately,
you may Download the file to your hard drive.

NOTE: The latest versions of Adobe Reader do not support viewing PDF files within Firefox on Mac OS and if you are using a modern (Intel) Mac, there is no official plugin for viewing PDF files within the browser window.