•  
  •  
 

Acta Universitatis Lodziensis Folia Litteraria Polonica

Polish Title

Mowa przejęta nicością: retoryczne postawy wobec Nietzscheańskiego żywiołu nicości w poetyce Wallace’a Stevensa i Jarosława Marka Rymkiewicza

Abstract

This essay compares the poetic philosophies of Wallace Stevens and Jarosław Marek Rymkiewicz, Stevens’s first Polish translator. In the first part, I trace a deep affinity in the way both poets engage with the Nietzschean-Dionysiac element in language. The Nietzschean dynamism creates a rich conceptual background against which it is possible to understand the process of poetic language merging with nothingness. Both Stevens’s and Rymkiewicz’s early poems are reactions to such conceptual environment: Stevens’s Harmonium and Rymkiewicz’s Co to jest drozd present a way of engaging with nothingness in which the absence of logos becomes a source of the poems’ figurative power. As they attain this power, the poems arrive at a form of self-consciousness. I trace this affinity through the deconstructive figure of catachresis, as it has been applied to Stevens by his deconstructive critic J. Hillis Miller. In the second part, I change the method. Here, I show how the later poetries of Stevens and Rymkiewicz can be approached by replacing Miller’s deconstructive catachresis, with Harold Bloom’s metalepsis. This Bloomian reading allows me to identify a vital difference between the later phases in the two poets. Discussing Stevens’s “Auroras of Autumn” next to Rymkiewicz’s Do widzenia Gawrony, I show how Rymkiewicz diverts sharply from his American Romantic/Modernist counterpart in the way his poetry reads Nietzsche’s trope of the eternal recurrence of the same. For Stevens, this concept is realized in the form of metalepsis, which, as Bloom shows, is a figure allowing the poem to retain its figurative capability while steering its course away from any notion of essence or necessity. In contrast, for Rymkiewicz, the eternal recurrence of the same paves way to an essentialist understanding, and affirmation, of human history as eternal cycle of creation-destruction, a cycle presided over by a mixture of pain, cruelty, and ecstasy. Consequently, I argue that while Stevens’s late poetry remains faithful to figurativeness as the poem’s self-reliance – that is, the poem’s refusal to join forces with any sort of concept or process conceived of as independent from the poem’s re-descriptive capability – Rymkiewicz’s late poems find their visionary power in precisely such joining of forces.

Polish Abstract

Keywords

Wallace Stevens, Jarosław Marek Rymkiewicz, Friedrich Nietzsche, Harold Bloom, eternal recurrence, catachresis, metalepsis

Polish Keywords

References

Altieri Charles, Wallace Stevens and the Demands of Modernity, Cornell University Press, Ithaka 2013.

Baran Bogdan, Postnietzsche, Baran i Suszczyński, Kraków 1991.

Bartczak Kacper, Stała interpretacyjna. Status rzeczy w poezji Wallace’a Stevensa, „Poznańskie Studia Polonistyczne” 2012, nr 20, s. 235–250.

Benisz Henryk, Nietzsche i filozofia dionizyjska, Wydawnictwo AWF, Warszawa 2001.

Bielik-Robson Agata, The Saving Lie, Northwestern University Press, Chicago 2011.

Bloom Harold, Agon, Oxford University Press, New York 1982, s. 167–168.

Bloom Harold, A Map of Misreading, Oxford University Press, New York 1975.

Bloom Harold, Lęk przed wpływem, Universitas, Kraków 2002.

Bloom Harold, Wallace Stevens. The Poems of Our Climate, Cornell University Press, Ithaka 1977.

Deleuze Gilles, Nietzsche i filozofia, tłum. i posłowiem opatrzył Bogdan Banasiak, Spacja, Warszawa 1997.

Deleuze Gilles, Tajemnica Ariadny, przeł. Bogdan Banasiak, Nietzsche seminarium, http://nietzsche.ph-f.org/teksty/deleuze_ariadna.pdf [dostęp: 11.10.2017].

Derrida Jacques, Acts of Literature, red. Derek Attridge, Routlege, New York 1992.

Gutorow Jacek, O przekładaniu Stevensa (i nie tylko), „Przekładaniec” 2008, nr 21, s. 135–154, http://www.ejournals.eu/Przekladaniec/2008/Numer-21/ [dostęp: 12.10.2017].

Gutorow Jacek, Wallace Stevens in Poland, „Wallace Stevens Journal” 2001, nr 25.2, s. 183–192.

Kalandyk Mariusz, Poetycki światopogląd Jarosława Marka Rymkiewicza. Próba antropologii literackiej, Księgarnia Akademicka, Kraków 2015.

Kałuża Anna, Wola odróżnienia, Universitas, Kraków 2008.

Kerenyi Karl, Dionysos. Archetypal Image of Indestructible Life, Princeton University Press, Princeton 1976.

Leggett B.J., Early Stevens. The Nietzschean Intertext, Duke University Press, Durham 1992.

Lentricchia Frank, Ariel and the Police, University of Wisconsin Press, Madison 1988.

Longenbach James, Wallace Stevens. The Plain Sense of Things, Oxford University Press, Oxford 1991.

Markowski Michał Paweł, Efekt inskrypcji. Jacques Derrida i literatura, Homini, Kraków 2003.

Markowski Michał Paweł, Nietzsche. Filozofia interpretacji, Universitas, Kraków 1997.

Michalska-Suchanek Mirosława, Fenomen samobójstwa. Długa historia krótko opisana, Instytut Mikołowski, Mikołów 2011.

Miller J. Hillis, The Linguistic Moment. From Wordsworth to Stevens, Princeton University Press, Princeton 1985.

Miller J. Hillis, Poets of Reality, Atheneum, New York 1969.

Nehamas Alexander, Nietzsche. Life As Literature, Harvard University Press, Cambridge, Massachusetts 1985.

Nietzsche Fryderyk, Tako rzecze Zaratustra, przeł. Wacław Berent, Zysk i S-ka, Poznań 1995.

Nietzsche Friedrich, Wiedza radosna, przeł. Leopold Staff, Zielona Sowa, Kraków 2003.

Nietzsche Friedrich, Wola mocy. Próba przemiany wszystkich wartości, przeł. Stefan Frycz i Konrad Drzewiecki, Zielona Sowa, Kraków 2003.

Nietzsche Friedrich, Z genealogii moralności. Pismo polemiczne, przekł. Leopold Staff, posłowie Jan Hartman, Zielona Sowa, Kraków 2003.

Perloff Marjorie, Wittgenstein’s Ladder. Poetic Language and the Strangeness of the Ordinary, The University of Chicago Press, Chicago 1996.

Przybylski Ryszard, To jest klasycyzm, Czytelnik, Warszawa 1978.

Rymkiewicz Jarosław Marek, Co to jest drozd, Czytelnik, Warszawa 1973.

Rymkiewicz Jarosław Marek, Czym jest klasycyzm, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1967.

Rymkiewicz Jarosław Marek, Do widzenia gawrony, Wydawnictwo Sic!, Warszawa 2006.

Rymkiewicz Jarosław Marek, O poezji w Stanach Zjednoczonych, „Tygodnik Powszechny” 1958, nr 48, s. 5.

Rymkiewicz Jarosław Marek, Samuel Zborowski, Wydawnictwo Sic!, Warszawa 2010.

Rymkiewicz Jarosław Marek, Wstęp, w: Wallace Stevens, Wiersze, przeł. Jarosław Marek Rymkiewicz, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1969, s. 5–7.

Stevens Wallace, Anegdotka o słoiku, przeł. Kacper Bartczak, „Arterie” 2017, nr 1, s. 223.

Stevens Wallace, Człowiek ze śniegu, przeł. Kacper Bartczak, „Arterie” 2017, nr 1, s. 222.

Stevens Wallace, Collected Poetry and Prose, Library of America, New York 1997.

Stevens Wallace, Letters of Wallace Stevens, red. Holly Stevens, University of California Press, Berkeley 1996.

Stevens Wallace, Wiersze, przeł. Jarosław Marek Rymkiewicz, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1969.

Stevens Wallace, Żółte popołudnie, wybór, przekład i posłowie, Jacek Gutorow, Biuro Literackie, Wrocław 2008.

Świeściak Alina, Melancholia versus tradycja. Jarosław Marek Rymkiewicz, „Przestrzenie Teorii” 2010, nr 13, s. 77–116, http://dx.doi.org/10.14746/pt.2010.13.4 [dostęp: 9.10.2017].

Watten Barett, The Constructivist Moment, Wesleyan University Press, Middletown, Connecticut 2003.

Wojda Dorota, „Łzy Ariadny”. Cykl poetycki Jarosława Marka Rymkiewicza jako afirmacja istnienia w nicości, „Pamiętnik Literacki” 2011, nr 1, s. 111–136.

Woźniak-Łabieniec Marzena, Klasyk i metafizyka, Arkana, Kraków 2002.

First Page

33

Last Page

75

Language

pol

Share

COinS
 
 

To view the content in your browser, please download Adobe Reader or, alternately,
you may Download the file to your hard drive.

NOTE: The latest versions of Adobe Reader do not support viewing PDF files within Firefox on Mac OS and if you are using a modern (Intel) Mac, there is no official plugin for viewing PDF files within the browser window.