•  
  •  
 

Acta Universitatis Lodziensis Folia Litteraria Polonica

Polish Title

Jaworzno. Niewidoczność

Abstract

The article concerns the literary representations of the Polish communist labor camp in Jaworzno (1945–1956), especially Seweryna Szmaglewska’s short story Amnestia zastukała do bram (1956, Amnesty knocked at the gates), Kazimierz Koźniewski’s novel Bunt w więzieniu (1968, Rebellion in the prisonhouse), and Sławomir Mrożek’s short story Jaworzno (1985). The object of the paper is also the problem of ideological involvement of Polish literature and writers (especially during the Stalinist period), the reasons for “overlooking” by them (and by Polish society) the obvious manifestations of communist terror. His alleged “invisibility” was analogous to the “invisibility” of crimes committed by the Nazis, allegedly unnoticed by the Third Reich citizens. Among Polish writers this analogy between Nazism and communism was exposed by Mrożek, the similarities between both totalitarianisms were perceived also by Szmaglewska and Czesław Miłosz.

Polish Abstract

-

Keywords

Polish concentration-camp literature, labor camp in Jaworzno, Kazimierz Koźniewski, Czesław Miłosz, Sławomir Mrożek, Seweryna Szmaglewska, literature and ideology

References

Borowska Janina, Twarda szkoła ludzi, „Trybuna Ludu” 1955, nr 55, s. 4.

Cenckiewicz Sławomir, Gontarczyk Piotr, Konfident z wyboru, „Wprost” 2006, nr 24, s. 38–40.

Dubiel Paweł, Jan Karol Kalkowski, „Zeszyty Prasoznawcze” 1989, nr 4, s. 5–10.

Dziurok Adam, Volksdeutsche w Centralnym Obozie Pracy w Jaworznie, w: Obóz dwóch totalitaryzmów. Jaworzno 1943–1956. Materiały z konferencji naukowej „Historia martyrologii i obozów odosobnienia w Jaworznie w latach 1939–1956”, wyd. 2 uzup. i popr., [t. 1], red. Kazimierz Miroszewski, Zygmunt Woźniczka, Muzeum Miasta Jaworzna, Jaworzno 2007, s. 52–60.

Fedorowicz Andrzej, Przymusowy obóz pracy w Jaworznie. Wzorowy polski łagier, „Polityka” 2014, nr 2, s. 54–57.

Jędrzejewski Zdzisław, Pierwszy zakład karny dla więźniów młodocianych w Polsce. „Jaworzno”, „Przegląd Więziennictwa” 1961, nr 2, s. 5–53.

Kijowski Andrzej, Dziennik 1955–1969, wybór i oprac. tekstu Kazimiera Kijowska i Jan Błoński, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1998.

Kopka Bogusław, Obozy pracy w Polsce 1944–1950. Przewodnik encyklopedyczny, Niezależna Oficyna Wydawnicza Nowa, Ośrodek „Karta”, Warszawa 2002.

Koźniewski Kazimierz, Bunt w więzieniu, Czytelnik, Warszawa 1968.

Koźniewski Kazimierz, Słownik swoich i obcych, Iskry, Warszawa 1994.

Koźniewski Kazimierz, Zimowe kwiaty. Powieść współczesna, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1959.

Kuźnik Grażyna, Hektary Morela (10 reportaży o COP Jaworzno), Związek Młodocianych Więźniów Politycznych „Jaworzniacy”, Jaworzno 2002, http://www.sbc.org.pl/dlibra/plain-content?id=73070 [dostęp 18.11.2016].

Lem Stanisław, wypowiedź w audycji Polskiego Radia Zapiski ze współczesności, http://ninateka.pl/film/stanislaw-lem-zapiski-ze-wspolczesnosci-3-5 [dostęp 12.11.2016].

Lustig Tadeusz, Orlęta w Jaworznie. Kartki z pamiętnika, Księgarnia Akademicka, Kraków 1997.

Łuszczyna Marek, Mała zbrodnia. Polskie obozy koncentracyjne, Znak, Kraków 2017.

Mandalian Andrzej, Wieczór w Jaworznie, w: Braun Andrzej, Mandalian Andrzej, Woroszylski Wiktor, Wiosna sześciolatki. Wiersze, Książka i Wiedza, Warszawa 1951, s. 39–42.

Miłosz Czesław, Rodzinna Europa, Instytut Literacki, Paryż 1959.

Miłosz Czesław, Rzeka, w: Miłosz Czesław, Ocalenie, Czytelnik, Warszawa 1945, s. 74–75.

Miłosz Czesław, Zniewolony umysł, Instytut Literacki, Paryż 1953.

Miroszewski Kazimierz, Miejsce Centralnego Obozu Pracy Jaworzno w polskim systemie więzienno- obozowym, w: Obóz dwóch totalitaryzmów. Jaworzno 1943–1956. Katalog wystawy, red. Adrian Rams, Muzeum Miasta Jaworzna, Jaworzno 2014, s. 41–51.

Miroszewski Kazimierz, Powstanie i funkcjonowanie Centralnego Obozu Pracy w Jaworznie (1945–1949), „Dzieje Najnowsze” 2002, nr 2, s. 23–40.

Morawiec Arkadiusz, Seweryna Szmaglewska (1916–1992). Bibliografia, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Humanistyczno-Ekonomicznej, Łódź 2007.

Mrożek Sławomir, Baltazar. Autobiografia, Oficyna Literacka Noir sur Blanc, Warszawa 2006.

Mrożek Sławomir, Jaworzno, „Kultura” [Paryż] 1985, nr 1/2, s. 31–39.

Mrożek Sławomir, Młode miasto, „Przekrój” 1950, nr 276, s. 8–9.

Mrożek Sławomir, Popiół? Diament?, „Kultura” [Paryż] 1983, nr 1/2, s. 33–41.

Mrożek Sławomir, Rozmowa, „Dialog” 1981, nr 2, s. 140–141.

Mrożek Sławomir, Szyny, „Gazeta Wyborcza” 1997, nr 202, s. 15.

Mróz Tadeusz Kazimierz, Niepokorni – młodociani więźniowie polityczni z lat 1944–1956, w: Obóz dwóch totalitaryzmów. Jaworzno 1943–1956. Materiały z konferencji naukowej „Historia martyrologii i obozów odosobnienia w Jaworznie w latach 1939–1956”, wyd. 2 uzup. i popr., [t. 1], red. Kazimierz Miroszewski, Zygmunt Woźniczka, Muzeum Miasta Jaworzna, Jaworzno 2007, s. 144–156.

Obóz dwóch totalitaryzmów. Jaworzno 1943–1956, t. 2, red. Ryszard Terlecki, Muzeum Miasta Jaworzna, Jaworzno 2007.

Obóz dwóch totalitaryzmów. Jaworzno 1943–1956. Katalog wystawy, red. Adrian Rams, Muzeum Miasta Jaworzna, Jaworzno 2014.

Obóz dwóch totalitaryzmów. Jaworzno 1943–1956. Materiały z konferencji naukowej „Historia martyrologii i obozów odosobnienia w Jaworznie w latach 1939–1956”, wyd. 2 uzup. i popr., [t. 1], red. Kazimierz Miroszewski, Zygmunt Woźniczka, Muzeum Miasta Jaworzna, Jaworzno 2007.

Odmieniły się role, ale tylko częściowo. Odwiedzamy obóz pracy dla „foksów” w Jaworznie, „Kurier Popularny” 1946, nr 210, s. 4.

Peukert Detlev J.K., Codzienność i barbarzyństwo. O normalności Trzeciej Rzeszy, w: Nazizm. Trzecia Rzesza a procesy modernizacji, wybór i oprac. Hubert Orłowski, przeł. Maria Tomczak, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2000, s. 150–166.

Piper Franciszek, Podobóz KL Auschwitz „Neu-Dachs” w Jaworznie 1943–1945, w: Obóz dwóch totalitaryzmów. Jaworzno 1943–1956. Materiały z konferencji naukowej „Historia martyrologii i obozów odosobnienia w Jaworznie w latach 1939–1956”, wyd. 2 uzup. i popr., [t. 1], red. Kazimierz Miroszewski, Zygmunt Woźniczka, Muzeum Miasta Jaworzna, Jaworzno 2007, s. 14–28.

Setkiewicz Piotr, Podobóz Neu-Dachs w Jaworznie, w: Obóz dwóch totalitaryzmów. Jaworzno 1943–1956. Katalog wystawy, red. Adrian Rams, Muzeum Miasta Jaworzna, Jaworzno 2014, s. 19–39.

Siedlecka Joanna, Agent „33” – na swoich i obcych (Kazimierz Koźniewski), w: Siedlecka Joanna, Kryptonim „Liryka”. Bezpieka wobec literatów, Prószyński i S-ka, Warszawa 2008, s. 155–201.

Słomczyński Michał, Turbiny imienia Stalina, „Życie Literackie” 1953, nr 12, s. 2.

Stanuch Stanisław, Zwycięstwo nie ma skrzydeł, „Pokolenie” 1953, nr 32, s. 6–7.

Stephan Halina, Mrożek, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1996.

Szmaglewska Seweryna, Amnestia zastukała do bram, „Po prostu” 1956, nr 46, s. 5.

Szwagrzyk Krzysztof, Jaworzno. Historia więzienia dla młodocianych więźniów politycznych 1951–1955, „Jaworzniacy” – Fundacja Pomocy Byłym Młodocianym Więźniom Politycznym Lat 1944–1956, Wydawnictwo Klio, Warszawa–Wrocław 1999.

Trznadel Jacek, Hańba domowa. Rozmowy z pisarzami, Wydawnictwo Test, Lublin 1990.

Uzasadnienie [do podjętej przez Radę Miasta Jaworzna uchwały o nadaniu nazwy Stanisława Lema jednej z ulic], http://www.jaworzno.pl/pl/rada_miejska/konsultacje_spoleczne/dokument/ 146/ulica_stanislawa_lema.html [dostęp 18.11.2016].

Woźniczka Zygmunt, Centralny Obóz Pracy w Jaworznie na tle stalinowskiego systemu represji (1945–1950), w: Obóz dwóch totalitaryzmów. Jaworzno 1943–1956. Materiały z konferencji naukowej „Historia martyrologii i obozów odosobnienia w Jaworznie w latach 1939–1956”, wyd. 2 uzup. i popr., [t. 1], red. Kazimierz Miroszewski, Zygmunt Woźniczka, Muzeum Miasta Jaworzna, Jaworzno 2007, s. 87–113.

Wyrwich Mateusz, Łagier Jaworzno, wyd. 2, Oficyna Wydawnicza Rytm, Warszawa 2013.

Za drutami, w których nie czai się śmierć. Pod strażą, która nie katuje, pracują w Jaworznie volksdeutsche, „Express Wieczorny” 1946, nr 71, s. 2.

First Page

157

Last Page

175

Language

pol

Share

COinS
 
 

To view the content in your browser, please download Adobe Reader or, alternately,
you may Download the file to your hard drive.

NOTE: The latest versions of Adobe Reader do not support viewing PDF files within Firefox on Mac OS and if you are using a modern (Intel) Mac, there is no official plugin for viewing PDF files within the browser window.