•  
  •  
 

Acta Universitatis Lodziensis Folia Litteraria Polonica

Abstract

The aim of the article is to indicate a recurring motif in the writings devoted to Nazi concentration camps. In many of the accounts of male and female internees the camp was described as a place “where birds did not sing”. As a territory over which there spun an empty silent sky. “A Birdless Sky”. The author of the study, utilising various sources, attempted to study the phenomenon from different perspectives. The results of scientific ornithological studies conducted by Günther Niethammer, a scientist and an SS guard at KL Auschwitz proved a rather unexpected point of reference for the voices of the internees. The presented article refers to the increasingly lively contemporary research into the topics of Lager and Holocaust literatures. Ecocriticism and environmentalism have been some of the more significant inspirations of the proposed discussion. By introducing a post-anthropocentric perspective, the author was able to expand the historical field to include non-human beings (animals, plants, landscapes).

Keywords

Lager literature, Nazi concentration camps, topoi studies, birds, animal studies

References

Agamben Giorgio, Co zostaje z Auschwitz. Archiwum i świadek (Homo sacer III), trans. Sławomir Królak, Sic!, Warsaw 2008.

Alexievich Svetlana, Wojna nie ma w sobie nic z kobiety, trans. Jerzy Czech, Czarne, Wołowiec 2015.

Auschwitz 1940–1945. Węzłowe zagadnienia z dziejów obozu, vol. 1–4, Wacław Długoborski, Franciszek Piper (eds.), Wydawnictwo Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau, Oświęcim-Brzezinka 1995.

Avey Denis, Broomby Rob, Człowiek, który wkradł się do Auschwitz, trans. Roman Palewicz, Insignis, Krakow 2011.

Bachelard Gaston, “Poetyka skrzydeł”, trans. Anna Tatarkiewicz, in: ibid., Wyobraźnia poetycka. Wybór pism, trans. Henryk Chudak, Anna Tatarkiewicz, foreword Jan Błoński, PaństwowyInstytut Wydawniczy, Warsaw 1975.

Baudrillard Jean, Spisek sztuki, foreword Sylvère Lotringer, trans. Sławomir Królak, Sic!, Warsaw 2006.

Birenbaum Halina, Nadzieja umiera ostatnia, Czytelnik, Warsaw 1988.

Brzosko-Mędryk Danuta, Niebo bez ptaków, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warsaw 1969.

Buryła Sławomir, “Monografia po latach”, Teksty Drugie 2009, issue 5.

Buryła Sławomir, “Pociągi śmierci – kilka uwag o konstrukcji hasła słownikowego”, Narracje o Zagładzie 2016, issue 2.

Buryła Sławomir, Tematy (nie)opisane, Universitas, Krakow 2013.

Buryła Sławomir, “Topika Holokaustu. Wstępne rozpoznanie”, in: ibid., Wokół Zagłady. Szkice o literaturze Holokaustu, Universitas, Krakow 2016.

Catalogue of Natura 2000 areas [online], http://obszary.natura2000.org.pl/index.php?s=obszar&id=463 [accessed on: 15.03.2017].

Cyra Adam, http://cyra.wblogu.pl/swiat-ptakow-w-auschwitz.html [accessed on: 15.03.2017].

Darska Bernadetta, Ptaki mają lepiej niż ludzie [online], http://bernadettadarska.blog.onet.pl/2012/03/13/ptaki-maja-lepiej-niz-ludzie-a-surminski-zycie-ptakow-w-auschwitz/ [accessed on: 15.03.2017].

Fabierkiewicz-Szyrkowa Janina, Gdzie nie śpiewały ptaki, Książka i Wiedza, Warsaw 1972.

Ferry Luc, Nowy ład ekologiczny: drzewo, zwierzę i człowiek, trans. Hanna Miś and Andrzej Miś, Scholar, Warsaw 1995.

Frankl Viktor E., Człowiek w poszukiwaniu sensu, trans. Aleksandra Wolnicka, Czarna Owca, Warsaw 2015.

Greasley Horace, Czy w piekle ptaki nadal śpiewają? Prawdziwa historia człowieka, który stawił czoła nazistom. Wszystko z miłości do kobiety, trans. Olga Kwiecień, Editio, Gliwice 2015.

Heintz Daniel, Tierschutz im Dritten Reich: im neuen Reich darf es keine Tierquälerei mehr geben, Wara, Müllheim 2008.

Helm Sarah, If this a woman? Inside Ravensbrück: Hitler’s Concentration Camp for Women, Abacus, London 2015.

Kasia Jan, Tam, gdzie nie śpiewają ptaki [report, Polish Radio Three] [online], http://www.polskieradio.pl/9/325/Artykul/219711,Tam-gdzie-nie-spiewaja-ptaki-Reportaz-Jana-Kasi [accessed on: 15.03.2017].

Kłos Agnieszka, “Znikająca pamięć Birkenau. Opowieść o sile przyrody, „Opposite” [online], issue 3, http://opposite.uni.wroc.pl/2012/klos.htm [accessed on: 15.03.2017].

Kopaliński Władysław, Słownik mitów i tradycji kultury, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warsaw 1985.

Krupiński Piotr, „Dlaczego gęsi krzyczały?”. Zwierzęta i Zagłada w literaturze polskiej XX i XXI wieku, Instytut Badań Literackich PAN, Warsaw 2016.

Laub Dori, “Zdarzenie bez świadka: prawda, świadectwo, oraz ocalenie”, trans. T. Łysak, Teksty Drugie 2007, issue 5.

Lundholm Anja, Wrota piekieł. Ravensbrück, trans. Ewa Czerwiakowska, afterword Joanna Szymoniczek, Ośrodek Karta, Warsaw 2014.

Łubieński Stanisław, “Koniec świata nad Kinkeimer See”, in: ibid., Dwanaście srok za ogon, Czarne, Wołowiec 2016.

Makowski Jarosław, Czy po Auschwitz da się jeszcze pisać wiersze? [online], http://makowski.blog.polityka.pl/2015/01/27/czy-po-auschwitz-da-sie-jeszcze-pisac-wiersze/ [accessed on: 15.03.2017].

Miłosz Czesław, “Biedny chrześcijanin patrzy na getto”, in: ibid., Wiersze, Wydawnictwo Literackie, Krakow–Wrocław 1985, vol. 1.

Morawiec Arkadiusz, Zofia Romanowiczowa. Pisarka nie tylko emigracyjna, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2016.

Narracje o Zagładzie 2016, issue 2.

Niethammer Günther, Beobachtungen über die Vogelwelt von Auschwitz, „Annalen des Naturhistorischen Museums in Wien” [online] 1942, http://www.zobodat.at/pdf/ANNA_52_0164-0199.pdf [accessed on: 15.03.2017].

Pawletko Beata, Blokada Leningradu i jej reprezentacje w świetle innych doświadczeń granicznych, Śląsk, Katowice 2016.

Plater-Skassa Maria, “Wspomnienia”, in: Ponad ludzką miarę. Wspomnienia operowanych z Ravensbrück, introduction Wanda Kiedrzyńska, Książka i Wiedza, Warsaw 1969.

Posmysz Zofia, Ten sam doktor M, Iskry, Warsaw 1981.

Posmysz Zofia, Wakacje nad Adriatykiem, Czytelnik, Warsaw 1970.

Ravensbrück. Wiersze obozowe, Wanda Kiedrzyńska (ed.), Związek Bojowników o Wolność i Demokrację, Warsaw 1961.

Rees Laurence, Auschwitz. Naziści i „ostateczne rozwiązanie”, trans. Paweł Stachura, introduction Władysław Bartoszewski, Prószyński i S-ka, Warsaw 2009.

Romanowiczowa Zofia, Przejście przez Morze Czerwone, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warsaw 1961.

Rutkowska-Kurcyuszowa Maria, Kamyki Dawida. Wspomnienia, Unia, Katowice 2005.

Snyder Timothy, Skrwawione ziemie. Europa między Hitlerem a Stalinem, trans. Bartłomiej Pietrzyk, Świat Książki, Warsaw 2015.

Steiger Silke, Fidler Andrew E., Valcu Mihai, Kempenaers Bart, Avian olfactory receptor gene repertoires: evidence for a well-developed sense of smell in birds?, „Proceedings of the RoyalSociety B” [online] 2008, vol. 275, issue 1649, http://rspb.royalsocietypublishing.org/content/275/1649/2309 [accessed on: 15.03.2017].

Surminski Arno, Życie ptaków w Auschwitz, trans. Renata Załuska, afterword Mirosław Ossowski, Carpatia, Rzeszów 2011.

Szmaglewska Seweryna, Dymy nad Birkenau, Czytelnik, Warsaw 1975.

Ślady Holokaustu w imaginarium kultury polskiej, Justyna Kowalska-Leder [et al.] (eds.), Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warsaw 2017.

Tam nawet ptaki nie śpiewają. 5. Rocznica katastrofy smoleńskiej [online], http://czestochowskie24.pl/czestochowa/45350/ [accessed on: 15.03.2017].

Ubertowska Aleksandra, “Natura u kresu (ekocyd)”, Teksty Drugie 2013, issue 1–2.

White Hayden, Realizm figuralny w literaturze świadectwa, trans. Ewa Domańska, in: ibid., Proza historyczna, trans. Rafał Borysławski [et al.], Universitas, Krakow 2009.

Wyszczelski Lech, Jeńcy wojny polsko-rosyjskiej 1919–1920, Bellona, Warsaw 2014.

First Page

167

Last Page

185

Language

eng

Share

COinS
 
 

To view the content in your browser, please download Adobe Reader or, alternately,
you may Download the file to your hard drive.

NOTE: The latest versions of Adobe Reader do not support viewing PDF files within Firefox on Mac OS and if you are using a modern (Intel) Mac, there is no official plugin for viewing PDF files within the browser window.