•  
  •  
 

Acta Universitatis Lodziensis Folia Litteraria Polonica

Polish Title

Brr, Bereza. Literatura polska wobec Miejsca Odosobnienia w Berezie Kartuskiej. 1934–1939

Author ORCID Identifier

https://orcid.org/0000-0001-6424-1194 Morawiec Arkadiusz

Abstract

The article concerns the presence of the theme and motif of the Place of Isolation at Bereza Kartuska in broadly understood Polish literature. It presents the most important facts pertaining to this institution and the controversy related to its name (considered a euphemism) and the similarity of the “place of isolation” to other places of repression, such as the Russian Katorga, the communist Solovetsky Special Purpose Camp, or the Nazi Dachau concentration camp. The disputes that took place around the Place of Isolation during its functioning (1934–1939) are discussed, in which the writers also participated. Information on writers imprisoned at Bereza (Stanisław Mackiewicz, Leon Pasternak, Andrzej Wolica et al.) and poetry (also non-Polish) created there are also included. The subject of consideration are also literary works created outside the Place of Isolation during its functioning.

Polish Abstract

Artykuł dotyczy obecności w szeroko rozumianej literaturze polskiej tematu i motywu Miejsca Odosobnienia w Berezie Kartuskiej. Zaprezentowano w nim najważniejsze fakty odnoszące się do tej instytucji oraz kontrowersje związane z jej nazwą (uznawaną za eufemizm) oraz podobieństwem „miejsca odosobnienia” do innych miejsc represji, takich jak rosyjska katorga, komunistyczny Sołowiecki Obóz Specjalnego Przeznaczenia czy nazistowski obóz koncentracyjnych Dachau. Zrelacjonowano spory, jakie toczyły się wokół Miejsca Odosobnienia w okresie jego funkcjonowania (1934–1939), w których uczestniczyli także pisarze. Zamieszczono informacje o osadzonych w Berezie literatach (Stanisław Mackiewicz, Leon Pasternak, Andrzej Wolica i in.) oraz tworzonej tam poezji (także obcej). Przedmiotem uwagi są także utwory literackie powstałe poza Miejsca Odosobnienia w okresie jego funkcjonowania.

Keywords

Place of Isolation at Bereza Kartuska, concentration camps, Polish literature, theme and motif, politics of memory

Polish Keywords

Miejsce Odosobnienia w Berezie Kartuskiej, obozy koncentracyjne, literatura polska, temat i motyw, polityka pamięci

References

A.Sz. [Szałagan Alicja], “Kasprowicz Antoni”, [in:] Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik biobibliograficzny, team under Jadwiga Czachowska and Alicja Szałagan (eds.), vol. 4, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warsaw 1996, pp. 78–80.

Anculewicz Zbigniew, “Obóz koncentracyjny w Dachau w reportażu Jerzego Rogowicza”, Mrągowskie Studia Humanistyczne, vol. 2 (2000), pp. 3–14.

B. H. [Heydenkorn Benedykt], “Ukraińskie wspomnienia z Berezy”, Kultura [Paris] 1955, issue 12, pp. 78–85.

Бардакова В.В., “Акатуйская тюрьма”, [in:] Энциклопедия Забайкалья, http://www.encycl.chita.ru/encycl/concepts/?id=448 [accessed on: 26.11.2018]

Bartz Maksymilian, Przeżycia Bereziaka Nr. 793, Bogdan Sobiesiński, Brussels 1945.

Беляев Владимир, “Третий брат Сакко и Ванцетти”, [in:] Гаврилюк Александр, Песни из Березы, Владимир Беляев (ed.), Молодая гвардия, Москва 1954, pp. 3–21.

“Bereza Kartuska”, selected and submitted for print by Agnieszka Knyt, Karta, issue 59 (2009), pp. 24–67.

Bereziacy, Leon Pasternak (ed.), Warsaw 1965, Książka i Wiedza.

[author not credited], “Bezczelny wywrotowiec w Berezie”, Kurier Łódzki 1938, issue 62, p. 2.

[author not credited], “Biegiem marsz”, [in:] Polskie pieśni rewolucyjne z lat 1918–1939, collected and supplemented with notes by Felicja Kalicka, musical editing Edward Olearczyk, Książka i Wiedza, Warsaw 1950, pp. 241–244. Reprinted in: Borkowski Roman, “‘Tu rządzę ja – sędzia, i moja pałka – prokurator…’”, [in:] Bereziacy, Leon Pasternak (ed.), Książka i Wiedza, Warsaw 1965, pp. 259–260; Polska poezja rewolucyjna 1878–1945, selected and edited by Stefan Klonowski, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warsaw 1977, pp. 310–311.

[author not credited], “Бяроза-Картузскі канцэнтрацыйны лагер”, [in:] Беларуская энцыклапедыя. У 18 т, vol. 3, БелЭн, Мінск 1996, p. 410.

Borkowicz Leonard, “O Broniewskim w Berezie”, Nowa Kultura 1950, issue 28, p. 2.

Borkowicz Leonard, “Okruchy wspomnień”, [in:] Bereziacy, Leon Pasternak (ed.), Książka i Wiedza, Warsaw 1965, pp. 274–279.

Brazaitienė Elvyra, “Juozas Kėkštas (1915–1981)”, [in:] Maironio lietuvių literatūros muziejus, http://maironiomuziejus.lt/lt/iseiviu-literaturos-skyriaus-114/juozas-kekstas-19151981-1629 [accessed on: 29.11.2018]

Cat [Mackiewicz Stanisław], “Na marginesie polemiki o ‘Przodownicę’”, Słowo [Vilnius] 1938, issue 67, p. 1.

“Cat w Berezie”, Puls [London], issue 32 (1986/1987), pp. 96–99.

Cat-Mackiewicz Stanisław, “Cat w Berezie”, [submitted for printing by Andrzej Garlicki], Polityka 1986, issue 46, pp. 1, 14.

Хмара Сяргей, “Бярозка”, [in:] Хмара Сяргей, Рабінавы хмель. Выбраныя творы, Кнігазбор, Мінск 2009, p. 49.

Хмара Сяргей, “Кароткія даныя аб сабе”, [in:] Хмара Сяргей, Рабінавы хмель. Выбраныя творы, Кнігазбор, Мінск 2009, pp. 134–147.

Хмара Сяргей, “На камень”, [in:] Хмара Сяргей, Рабінавы хмель. Выбраныя творы, Кнігазбор, Мінск 2009, p. 55.

“Co mówił dr. Goebbels? Skrót odczytu o ‘Ideologii Niemiec hitlerowskich’: hitleryzm nie jest towarem na eksport”, Republika 1934, issue 161, p. 2.

Czarnecki Wacław, “Bereza Kartuska”, Robotnik 1934, issue 251, p. 3.

Czarnecki Wacław, “W Berezie Kartuskiej. To, co widział nasz sprawozdawca”, Robotnik 1934, issue 252, p. 3.

Czarnecki Wacław, “W Berezie Kartuskiej. W ‘sztabie’ obozu u ‘komendanta’ Greffnera”, Robotnik 1934, issue 253, p. 3.

Dąbrowska Maria, Dzienniki 1914–1965, Tadeusz Drewnowski (ed.), Polska Akademia Nauk. Wydział I Nauk Społecznych. Komitet Nauk o Literaturze, Warsaw 2009, vol. 2.

“Deklaracja ideowa Związku Patriotów Polskich w ZSRR” [of 16 June 1943], Wolna Polska 1943, issue 15, p. 1.

Domagała Czesław K., Wzbierająca fala, Książka i Wiedza, Warsaw 1976.

[author not credited], “Drugi wyjazd policji polskiej do Berlina”, Przegląd Policyjny 1936, issue 4, pp. 339–340.

“Dyktatura faszystowska Piłsudskiego wprowadza obozy koncentracyjne”, [in:] Archive of New Records in Warsaw, set MSW, ref. 1163, l. 78. Printed fragments in: “Bereza Kartuska”, selected and submitted for print by Agnieszka Knyt, Karta, issue 59 (2009), pp. 25, 49.

Ebner Michael R., Ordinary violence in Mussolini’s Italy, Cambridge University Press, New York 2011.

[author not credited], “Echa artykułu o Berezie. P. Grot-Czekalski uniewinniony”, Orędownik 1936, issue 84, p. 3.

Filipowicz Kornel, “Krajobraz, który przeżył śmierć”, [in:] Filipowicz Kornel, Krajobraz niewzruszony. Opowiadania, Czytelnik, Warsaw 1947, pp. 91–117.

Fuks Marian, “Rakowski Mark (Marek)”, [in:] Polski słownik judaistyczny, http://www.jhi.pl/psj/Rakowski_Mark_ (Marek) [accessed on: 23.11.2018]

Gadomski Bogdan, “Kolski Witold”, [in:] Polski słownik biograficzny, vol. 13 (1967–1968), pp. 321–324.

Garlicki Andrzej, “Bereza Kartuska”, [in:] Garlicki Andrzej, Piękne lata trzydzieste, Prószyński i S-ka, Warsaw 2008, pp. 235–252.

Garlicki Andrzej, “Bereza, polski obóz koncentracyjny”, Gazeta Wyborcza 2008, issue 93, pp. 29–30.

Gazdajka Piotr, “Za drutami Berezy”, Za wolność i lud 1951, issue 6, pp. 14–15.

[author not credited], *** [“Gdy wróciłeś z tej Berezy…”], Świat 1957, issue 33, p. 5.

Habielski Rafał, “Bereza Kartuska”, [in:] Nie szablą, lecz piórem. Batalie publicystyczne II Rzeczypospolitej, Daria Nałęcz (ed.), Wydawnictwo Instytutu Badań Literackich PAN, Warsaw 1993, pp. 219–224.

Hawryluk Aleksander, “Bereza”, trans. Leon Pasternak, [in:] Hawryluk Aleksander, Bereza, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warsaw 1956, pp. 183–184.

Hawryluk Aleksander, “Bereza”, trans. Wincenty Rzymowski, for the edition it was studied, compared to the original and the gaps were filled by Aleksander Wat, [in:] Hawryluk Aleksander, Bereza, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warsaw 1956, p. 25–116.

Hawryluk Aleksander, “Bereza. Reportaż”, Almanach Literacki [Lviv] 1941, issue 1, pp. 62–87.

Hawryluk Aleksander, “Pieśń z Berezy. Poemat”, trans. W[incenty] Rzymowski, [in:] Hawryluk Aleksander, Bereza, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warsaw 1956, pp. 185–198.

Iks., “‘Rassenschande’”, Nowy Kurier 1938, issue 50, p. 3.

J.Z. [Zawadzka Joanna], “Pasternak Leon”, [in:] Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik biobibliograficzny, team under Jadwiga Czachowska and Alicja Szałagan (eds.), vol. 6, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warsaw 1999, pp. 268–271.

[author not credited], “Jak żyli więźniowie w Berezie Kartuskiej?”, Robotnik 1934, issue 327 [edition was confiscated]. Reprinted fragments in: “Bereza Kartuska”, selected and submitted for print by Agnieszka Knyt, Karta, issue 59 (2009), pp. 42–43.

Jaruzelski Janusz, Mackiewicz i konserwatyści. Szkice do biografii, Czytelnik, Warsaw 1976.

[author not credited], “Karcer”, [in:] Bereziacy, Leon Pasternak (ed.), Książka i Wiedza, Warsaw 1965, p. 221.

[author not credited], “Karna sala” [fragment of poem], [in:] Zylberberg Zelik, “Migawki bereskie”, [in:] Bereziacy, Leon Pasternak (ed.), Książka i Wiedza, Warsaw 1965, p. 147.

Katyń… ocalić od zapomnienia, http://www.katyn-pamietam.pl/bohaterowie/page/569/ [accessed on: 2.04.2018]

Katz-Suchy Julisz, “Moje pierwsze dni w Berezie”, [in:] Bereziacy, Leon Pasternak (ed.), Książka i Wiedza, Warsaw 1965, pp. 341–345.

Keksztas Józef, “Stałem się numerem”, [in:] Bereziacy, Leon Pasternak (ed.), Książka i Wiedza, Warsaw 1965, pp. 194–195.

[author not credited], “Kolczaste druty”, [in:] Polit Ireneusz, Miejsce odosobnienia w Berezie Kartuskiej w latach 1934–1939, Adam Marszałek, Toruń 2003, p. 234.

Колошук Надія, “Береза Картузька в українській табірній мемуаристиці”, Київські полоністичні студії, vol. 18 (2011), pp. 280–287.

[author not credited], “Komunistyczny literat w Berezie”, Czas 1938, issue [63], p. 3.

Kopka Bogusław, Obozy pracy w Polsce 1944–1950. Przewodnik encyklopedyczny, Niezależna Oficyna Wydawnicza Nowa, Ośrodek „Karta”, Warsaw 2002.

[author not credited], *** [“Kostki twarde muszą być…”], [in:] Wójcik Jan, “Fragmenty wspomnień”, [in:] Bereziacy, Leon Pasternak (ed.), Książka i Wiedza, Warsaw 1965, p. 59.

Kutner David [actually Skrobek Aron], Kartus-Bereza. Le camp de concentration polonais, trans. N[aftali] Skrobek, Secours Rouge, Paris 1936.

Kutner David [actually Skrobek Aron], Kartus-Bereza. Der poylišer koncentracie lager, Farlag „Caytšrift” ba der Centrale fun Idiše Patronatn in Argentine, Buenos Aires 1936.

Lenardowicz Mieczysław, Na wyspach tortur i śmierci. Pamiętnik z Sołówek, Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, Warsaw 1930.

Lendzion Leon, “Cat w Berezie”, Polityka 1986, issue 49, p. 2.

Lepecki Mieczysław, Pamiętnik adiutanta marszałka Piłsudskiego, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warsaw 1987.

Listy katyńskiej ciąg dalszy. Straceni na Ukrainie. Lista obywateli polskich zamordowanych na podstawie decyzji Biura Politycznego WKP(b) i naczelnych władz państwowych ZSRR z 5 marca 1940 roku, Niezależny Komitet Historyczny Badania Zbrodni Katyńskiej, Polska Fundacja Katyńska, Centralna Biblioteka Wojskowa, Warsaw 1994.

[author not credited], “Literat-komunista w Berezie”, Gazeta Lwowska 1938, issue 51, p. 4.

Litwiński Robert, Kordian Józef Zamorski „granatowy” generał, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 2018.

Ładyga Dmytro, [Statement], [in:] “Sprawozdanie stenograficzne ze 124 posiedzenia Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 6 listopada 1934 roku”, [in:] “Bereza Kartuska”, selected and submitted for print by Agnieszka Knyt, Karta, issue 59 (2009), pp. 44–45.

Łobodowski Józef, “O Cyganach i katastrofistach (3)”, Kultura [Paris] 1964, issue 10, pp. 35–53.

M.K.-K. [Kotowska-Kachel Maria], “Wolica Andrzej”, [in:] Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik biobibliograficzny, team under Jadwiga Czachowska and Alicja Szałagan (eds.), vol. 9, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warsaw 2004, pp. 244–245.

Mackiewicz Stanisław, “Dlaczego osadzono mnie w Berezie. Do redaktora ‘Wiadomości’”, Wiadomości 1951, issue 42, p. 4.

Mackiewicz (Cat) Stanisław, “Zbiórka i Bereza”, [in:] Mackiewicz (Cat) Stanisław, Historia Polski od 11 listopada 1918 r. do 17 września 1939 r., M.I. Kolin, London 1941, p. 319–324.

[author not credited], “Maszerują nasze bataliony”, [in:] Polit Ireneusz, Miejsce odosobnienia w Berezie Kartuskiej w latach 1934–1939, Adam Marszałek, Toruń 2003, p. 233.

[author not credited], “Miejsca odosobnienia”, Gazeta Warszawska 1934, issue 182. Reprinted fragment in: “Bereza Kartuska”, selected and submitted for print by Agnieszka Knyt, Karta, issue 59 (2009), p. 26.

“Miejsca odosobnienia. Oświadczenie premiera L. Kozłowskiego”. Gazeta Polska 1934, issue 168, p. 2.

Mirski Michał, …biegiem marsz!, Książka i Wiedza Warsaw 1958.

Mitzner Zbigniew, “Leon Pasternak w więzieniu”, Robotnik 1936, issue 120, p. 3.

Morawiec Arkadiusz, “After Bereza. Polish literature towards the Confinement Centre in Bereza Kartuska. 1939–2018”, Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica 2019, issue 4(55), p. 273–309.

Morawiec Arkadiusz, Literatura w lagrze, lager w literaturze. Fakt, temat, metafora, Wydawnictwo Akademii Humanistyczno-Ekonomicznej, Łódź 2009.

Muszyńska Felicja, “Z relacji żony więźnia Libera Muszyńskiego”, [in:] Bereziacy, Leon Pasternak (ed.), Książka i Wiedza, Warsaw 1965, pp. 238–245.

“‘NaRa’ to mój największy sukces… – an interview with Ptak”, https://wzzw.word-press.com/2013/07/17/nara-to-moj-najwiekszy-sukces-rozmowa-z-ptakiem-%E2%98%9A-posluchaj/ [accessed on: 14.12.2018]

Niedziałkowski Mieczysław, “‘Kurs na lewo’ i obozy izolacyjne”, Robotnik 1934, issue 251, p. 1.

“O ‘miejscu odosobnienia’ w Berezie Kartuskiej” [fragment of the manifesto of the League for the Defence of Human and Citizen Rights], [in:] Bereziacy, Leon Pasternak (ed.), Książka i Wiedza, Warsaw 1965, p. 48 and 49.

“O ‘miejscu odosobnienia’ w Berezie Kartuskiej” [manifesto of the League for the Defence of Human and Citizen Rights], [in:] State Archive in Warsaw, set 72/1/0: Government Office for the Capital City of Warsaw, series 2.1: 1 Political-National Branch – information notes, 72/1/0/2.1/35: Information notes of the Investigating Office regarding the League of the Defence of Human and Citizen Rights with an internal circular of the League no. 1 of 1934, manifesto “O ‘miejscu odosobnienia’ w Berezie Kartuskiej” provided by Fordon, Jankowski, Grochowski, Kielecki et al., sh. 53, https://szukajwarchiwach.pl/72/1/0/2.1/35/str/1/4/15/q7tTnKz62lv-VeR_VPUFnEg/#tabSkany [accessed on: 22.11.2018]

[author not credited], “Obrońcy Pasternaka”, Prosto z mostu 1938, issue 21, p. 4.

[author not credited], “Odwiedziny p. Komendanta Głównego w Berlinie”, Przegląd Policyjny 1936, issue 4, pp. 338–339.

Они не стали на колени. Сборник воспоминаний и документов о концлагере Береза Картузская, [selection and literary editing] В. Поссе, Л. Аржаева, Я. Миско (eds.), Беларусь, Минск 1966.

[Statement on the amnesty for political prisoners and the shut down of the camp in Bereza Kartuska], Informacje Prasowe, issue 2 (1935), p. 13. Reprint: Z pola walki 1956, issue 1, pp. 16–17.

Ozimek Józefa, “Kobieta-więzień”, [in:] Bereziacy, Leon Pasternak (ed.), Książka i Wiedza, Warsaw 1965, pp. 445–446.

Pasternak Leon, “Do wizji”, [in:] Pasternak Leon, Słowa z daleka, Moscow 1944, Związek Patriotów Polskich w ZSRR, p. 3.

Pasternak Leon, “Droga Stalina”, [in:] Pasternak Leon, Lira i satyra. Wybór wierszy 1931–1951, Czytelnik, Krakow 1952, pp. 91–92.

Pasternak Leon, Dzień pochmurny. Poezje, Dom Książki Polskiej, Warsaw 1936.

Pasternak Leon, “Lenin”, [in:] Pasternak Leon, Linia życia, Związek Zawodowy Literatów Polskich, Łódź 1948, p. 45.

Pasternak Leon, “Pieśń o hańbieniu rasy”, Chochoł. Tygodnik Satyryczny 1938, issue 2. Reprinted in: Satyra prawdę mówi… 1918–1939, Zbigniew Mitzner and Leon Pasternak (eds.), Czytelnik, Warsaw 1963, pp. 301–302.

Pasternak Leon, “Tak było”, [in:] Pasternak Leon, Rzeź niewiniątek, Czytelnik, [Warsaw] 1946, pp. 86–88.

Pasternak Leon, “Warszawskoje szosse”, [in:] Pasternak Leon, Słowa z daleka, Związek Patriotów Polskich w ZSRR, Moscow 1944, pp. 18–19.

[author not credited], “Pasternak po raz drugi w Berezie za wiersz satyryczny ‘Pieśń o hańbieniu rasy’”, Głos Poranny 1938, issue 62, p. 4.

[author not credited], “‘Pieśń o hańbieniu rasy’. Cyniczne oplwanie polskiej kobiety”, Echo 1938, issue 63, p. 7.

[author not credited], “‘Pieśń o hańbieniu rasy’ przed sądem”, Orędownik. Ilustrowany dziennik narodowy i katolicki 1938, issue 156, p. 14.

[Piotrowski Edward], “Spowiedź publiczna młodego narodowca. Edward Piotrowski były więzień Berezy w liście do przyjaciela opowiada nam o swoich przeżyciach”, Łódzki Głos Narodowy 1935, issue 1. Reprinted in: Polit Ireneusz, Miejsce odosobnienia w Berezie Kartuskiej w latach 1934–1939, Adam Marszałek, Toruń 2003, pp. 235–237.

Podhajecki Samuel, “Wspomnienia z Berezy”, [in:] Kartki z Dziejów KPP, [ M. Zwolak (ed.)], Książka i Wiedza, Warsaw 1958, pp. 413–460.

Polit Ireneusz, Miejsce odosobnienia w Berezie Kartuskiej w latach 1934–1939, Adam Marszałek, Toruń 2003.

Ponarski Zenowiusz, “Zapomniany poeta Kekstas Juzosas”, Nowy Kurier [Toronto] 2008, issue 10, p. 8.

Popiel Mieczysław, “Gaudeamus igitur…” [in:] Bereziacy, Leon Pasternak (ed.), Książka i Wiedza, Warsaw 1965, pp. 114–119.

Pragier Adam, “Zbrodnia na ‘Ulicy Ogrodowej’”, Wiadomości [London] 1961, issue 6, p. 1.

[author not credited], “Prezes Akademii Literatury o więźniach brzeskich, skazańcach prasowych i Berezie Kartuskiej”, Prosto z mostu 1935, issue 54, p. 8.

[author not credited], “Proces autora artykułu o Berezie Kartuskiej”, Orędownik 1935, issue 284, p. 6.

[author not credited], “Przez błota poleskie”, [in:] Polskie pieśni rewolucyjne z lat 1918–1939, collected and supplemented with notes by Felicja Kalicka, musical editing Edward Olearczyk, Książka i Wiedza, Warsaw 1950, pp. 245–247. Reprinted in: Bereziacy, Leon Pasternak (ed.), Książka i Wiedza, Warsaw 1965, p. 38; Polska poezja rewolucyjna 1878–1945, selected and edited by Stefan Klonowski, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warsaw 1977, pp. 312–313.

[author not credited], “Przez pola polskie grupa nasza szła…”, [in:] Они не стали на колени. Сборник воспоминаний и документов о концлагере Береза Картузская, [selection and literary editing] В. Поссе, Л. Аржаева, Я. Миско (eds.), Беларусь, Минск 1966, insert between p. 128 and 129.

Ptaku [Ptasznik Maciej], “Bereza Kartuska” [audio file], [in:] Ptaku [Ptasznik Maciej], NaRa [CD-rom], 3DOM, 2013.

Rawicz Jerzy, Diabeł przegrany, Czytelnik, Warsaw 1976.

Rebhan-Glück Ines, Die Feldpost im Ersten Weltkrieg. “Ich bin gesund und es geht mir gut”, http://ww1.habsburger.net/de/kapitel/ich-bin-gesund-und-es-geht-mir-gut [accessed on: 28.11.2018]

Redzik Adam, “Jak twórca szlagierów wszech czasów nie został adwokatem – rzecz o Emanuelu Schlechterze (1904–1943). W 110. rocznicę urodzin i 70. rocznicę śmierci”, Palestra 2014, issue 1/2, pp. 245–255.

Resolution of the President of the Republic of Poland of 17 June 1934 on persons threatening the security, peace, and public order, http://prawo.sejm.gov.pl/isap.nsf/Doc-Details.xsp?id=WDU19340500473 [accessed on: 5.03.2018]

Rogowicz Jerzy, “W obozie koncentracyjnym”, Kurier Warszawski 1936, issue 255 (evening issue), pp. 2–3; “Za co? Od jak dawna?”, issue 256 (evening issue), pp. 2–3; “‘Wychowanie’ przez obóz”, issue 258, p. 6; “Wszerz i wzdłuż obozu”, issue 260 (evening issue), pp. 2–3; “‘Korytarz’ polski w obozie”, issue 308 (evening issue), p. 2; “Jak ich żywią?”, issue 314, p. 5; “Przyszłość obozu”, issue 321, pp. 7–8.

Ryszka Franciszek, Noc i mgła. Niemcy w okresie hitlerowskim, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1963.

Schimitzek Stanisław, Drogi i bezdroża minionej epoki. Wspomnienia z lat pracy w MSZ (1920–1939), Interpress, Warsaw 1976.

Siekanowicz Piotr, Obóz odosobnienia w Berezie Kartuskiej 1934–1939, Instytut Historyczny im. Romana Dmowskiego, Instytut im. Romana Dmowskiego, Warsaw 1991.

Skrobek Mendel, “Nie wierzymy w bogów”, [in:] Bereziacy, Leon Pasternak (ed.), Książka i Wiedza, Warsaw 1965, pp. 120–122.

[author not credited], “Sprawa Pasternaka”, Prosto z mostu 1938, issue 14, p. 4.

Stawecki Piotr, Następcy Komendanta. Wojsko a polityka wewnętrzna Drugiej Rzeczypospolitej w latach 1935–1939, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warsaw 1969.

Stern Jonasz, “Komunista Pitagoras”, [in:] Bereziacy, Leon Pasternak (ed.), Książka i Wiedza, Warsaw 1965, pp. 280–284.

Stępień Marian, Polska lewica literacka, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warsaw 1985.

Szlechter Emanuel, “O Berezie”, [in:] Satyra prawdę mówi… 1918–1939, Zbigniew Mitzner and Leon Pasternak (eds.), Czytelnik, Warsaw 1963, p. 406.

Sznarbachowski Włodzimierz, 300 lat wspomnień, Aneks, London 1997.

Szymański Edward, Dzieła zebrane, Łukasz Szymański (ed.), foreword Ryszard Matuszewski, notes Eugeniusz Rudziński and Łukasz Szymański, vol. 1–2, Wydawnictwo Literackie, Krakow 1971.

Szymański Edward, “O Berezie”, [in:] Bereziacy, Leon Pasternak (ed.), Książka i Wiedza, Warsaw 1965, p. 304.

Śleszyński Wojciech, “Białostockie środowisko pisarzy sowieckich (1939–1941)”, Białoruskie Zeszyty Historyczne, vol. 13 (2000), p. 105–117.

Śleszyński Wojciech, Obóz odosobnienia w Berezie Kartuskiej 1934–1939, Benkowski, Białystok 2003.

T. G. [Gluziński Tadeusz?], “Co na to polski Lwów?” ABC 1938, issue 65A. Reprinted in: [author not credited], “Sprawa Pasternaka”, Prosto z mostu 1938, issue 14, p. 4.

Twardoch Szczepan, Król, Wydawnictwo Literackie, Krakow 2016.

Wachsmann Nikolaus, Historia nazistowskich obozów koncentracyjnych, trans. Maciej Antosiewicz, Świat Książki, Warsaw 2016.

Wat Aleksander, “Prawdziwy początek Iwana Denisowicza”, [in:] Wat Aleksander, Świat na haku i pod kluczem. Eseje, Czytelnik, Warsaw 1991, pp. 305–320.

Wawrzak Jerzy, “Antoni Kasprowicz – robotnik słowa”, [in:] Kasprowicz Antoni, Ich dzień powszedni, Wydawnictwo Łódzkie, Łódź 1977, pp. 5–13.

Witek Teofil, “Książka o Berezie”, Za wolność i lud 1956, issue 8, pp. 20, 22.

Wolsza Tadeusz, W cieniu Wronek, Jaworzna i Piechcina… 1945–1956. Życie codzienne w polskich więzieniach, obozach i ośrodkach pracy więźniów, Instytut Historii xPAN, Warsaw 2003.

Woźniakowski Krzysztof, “Andrzej Wolica i jego twórczość”, [in:] Wolica Andrzej, Rudy, 2nd edition, Wydawnictwo Literackie, Krakow–Wrocław 1985, pp. 115–131.

Woźniakowski Krzysztof, “Pasternak Leon Jakub”, [in:] Polski słownik biograficzny, vol. 25 (1980), pp. 257–260.

Wreciona E. [Jewhen], “Bereza Kartuzka [!] z innej strony”, trans. Józef Łobodowski, Kultura [Paris] 1950, issue 4, pp. 115–126.

Wygodzki Stanisław, “Epopeja bohaterstwa i solidarności”, Express Wieczorny 1965, issue 203, p. 6.

Wyrwich Mateusz, Łagier Jaworzno. Z dziejów czerwonego terroru, Editions Spotkania, Warsaw 1995.

Za kratami więzień i drutami obozów (wspomnienia i notatki więźniów ideowych z lat 1914–1921), collected and editorial commentary by Wacław Lipiński [et al.], vol. 1–2,

Komitet Organizacyjny Zjazdu b. Więźniów Ideowych, Warsaw 1927–1928.

Zamorski Kordian Józef, Dzienniki (1930–1938), Robert Litwiński, Marek Sioma (eds.), Instytut Józefa Piłsudskiego, LTW, Warsaw–Dziekanów Leśny 2011.

Zatorska Helena, “W walce o amnestię dla więźniów politycznych”, Z pola walkia 1956, issue 1, p. 5–14.

[author not credited], “Znieść obóz koncentracyjny w Berezie Kartuskiej!”, Czerwona Pomoc 1935, issue 3, pp. 20–21. Reprinted in: Bereziacy, Leon Pasternak (ed.), Książka i Wiedza, Warsaw 1965, p. 48 and 49.

Żebrowski Leszek, “Przedmowa”, [in:] Siekanowicz Piotr, Obóz odosobnienia w Berezie Kartuskiej 1934–1939, Instytut Historyczny im. Romana Dmowskiego, Instytut im. Romana Dmowskiego, Warsaw 1991, p. 5–8.

Żyrman Szolem, “Karcer kołujący”, trans. Arnold Słucki, [in:] Bereziacy, Leon Pasternak (ed.), Książka i Wiedza, Warsaw 1965, p. 196.

Żyrman Szolem, “Polesie”, trans. Arnold Słucki, [in:] Bereziacy, Leon Pasternak (ed.), Książka i Wiedza, Warsaw 1965, p. 263.

Żyrman Szolem, *** [“Skrzyp rygla…”], [in:] Popiel Mieczysław, “Gaudeamus igitur…” [in:] Bereziacy, Leon Pasternak (ed.), Książka i Wiedza, Warsaw 1965, p. 118.

First Page

231

Last Page

271

Language

eng

Share

COinS
 
 

To view the content in your browser, please download Adobe Reader or, alternately,
you may Download the file to your hard drive.

NOTE: The latest versions of Adobe Reader do not support viewing PDF files within Firefox on Mac OS and if you are using a modern (Intel) Mac, there is no official plugin for viewing PDF files within the browser window.