•  
  •  
 

Title

Linguistic Equivalence of the Hebrew Term Eden in Slavic Translations of the Bible

Abstract

The authors study different equivalents of the Hebrew word Eden in selected old and new Slavic translations of the Bible. The equivalents of this lexeme have been excerpted from several Slavic translations of the Bible, which were selected on the basis of diverse criteria. The translations are presented chronologically and old translations are opposed to the new ones. They represent three groups of Slavic languages: West Slavic, East Slavic and South Slavic and are connected with the base of translation, i.e. the original text and/or Greek or Latin text. They can also be classified according to religious denomination and the strategy of the translation.
The observation of those equivalents enables us to see not only their variety and mutual influence among translations but also the struggle of Slavic translators with a very difficult language matter. Many factors were important in that struggle: genetic and structural distances between Semitic and Slavic languages, different perceptions of reality in distant cultures, the discrepancy between biblical and Slavonic realities and the influence of religious denomination. Another important factor was the state of biblical knowledge at the time – incomparably poorer in the case of the oldest Slavic translations in comparison to modern ones.

Keywords

Slavic old and new translations of the Bible, proper names, Eden

References

Bible svata aneb všecka svata pisma Stareho i Noveho Zakona podle posledniho vydani kralickeho z roku 1613, http://www.etf.cuni.cz/~rovnanim/bible/k/Mt1.php [21 IV 2016].

Biblia hebrajska, http://tanach.leszek-kwiatkowski.eu/ [15 IV 2016].

Biblia Krolowej Zofii (szaroszpatacka): wraz ze staroczeskim przekładem Biblii, ed. S. Urbańczyk, V. Kyas, Wrocław 1965–1971.

Biblia Sacra Vulgata, http://www.drbo.org/lvb/ [20 IV 2016].

Biblia Swięta tho iest Księgi Starego y Nowego Zakonu, wlaśnie z żydowskiego, greckiego y łacińskiego, nowo na Polski ięzyk z pilnością y wiernie wyłożone.… drukowano w Brześciu Litewskim z roskazania a nakładem… Mikolaia Radziwila… Roku Pańskiego [1563] miesiąca Wrzesnia dnia czwartego, http://mbc.malopolska.pl/dlibra/docmetadata?id=83322&from=publication [19 IV 2016].

Biblia święta, to jest księgi Starego i Nowego Przymierza z żydowskiego i greckiego języka na polski pilnie i wiernie przetłumaczone, Gdańsk 1632, http://www.bibliagdanska.pl/biblia.php?d [12 IV 2016].

Biblia To Iest Księgi Starego Y Nowego Testamentu, Według Łacińskiego przekładu starego, w kościele powszechnym przyiętego, na Polski ięzyk z pilnością przełozone […] Przez […] Iakuba Wuyka […], http://www.dbc.wroc.pl/dlibra/doccontent?id=12433 [11 IV 2016].

Biblia to jest Księgi starego i Nowego Przymierza. Księgi Nowego Przymierza Kto pospolicie Nowym Testamentem zową z wielką pracą y pilnym poprawieniem z Greckiego na Polski ięzyk przetłumaczone, http://www.dbc.wroc.pl/dlibra/docmetadata?id=4263&from=publication [10 IV 2016].

Biblia to jest księgi Starego i Nowego zakonu na polski język z pilnością według łacińskiej Biblii, od Kościoła krześcijańskiego powszechnie przyjętej, nowo wyłożona…, Krakow 1561, http://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/doccontent?id=230780&from=FBC [12 IV 2016].

Biblija ili Sveto pismo Staroga i Novoga zavjeta, http://www.pouke.org/svetopismo/ [15 IV 2016].

BJBLJ Cžeska to gest Swate Pjsmo Podle Starožitneho a Obecneho Latinskeho od Wsseobecne Cyrkwe Swate Ržjmske potwrzeneho a vžjwaneho Přeľoženj […] W Starem Městě Pražskem w Kollegi Sw. Kljmenta Towaryšstwa P. Gežjsse skrze Joachyma Jana Kamenickeho Faktora Leta M. DCC. XV. [= 2. dil] Prorokowe A Knihy Machabeysky. Nakladem Dědictwj Swateho Waclawa […] Leta 1712. [= 3. dil] Druhy djl Biblj totižto Nowy Zakon Podle stareho obecneho Latinskeho textu, od samospasytedlne Ržjmske Katoljcke Cyrkwe schwaleneho, a až posawad wtež Cyrkwi vžjwaneho […] Leta Paně 1677 […] [= 3. dil, NZ].

Česky ekumenicky překlad: Pismo svate Stareho i Noveho Zakona podle ekumenickeho vydani z r. 1985, Praha 1987, http://www.biblenet.cz/ [23 IV 2016].

Jeruzalemska bible. Pismo svate vydane Jeruzalemskou biblickou školou, Praha 2005, http://www.jeruzalemskabible.cz/ [24 IV 2016].

Novum Testamentum Graece et Latine, ed. E. Nestle, K. Aland, Stuttgart 1984, https://sites.google.com/site/nestle1904/mat/23 [20 IV 2016].

Pismo svate Stareho zakona, ed. F. Kotalik, J. Merell, Praha 1955–1958.

Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu w przekładzie z językow oryginalnych, ed. K. Dynarski, 1Poznań 1965, 41983, http://biblia.deon.pl/ [15 IV 2016].

Septuaginta, ed. A. Rahlfs, 9Stuttgart 1971, http://www.ellopos.net/elpenor/physis/septuagintgenesis/41.asp?pg=5 [21 IV 2016].

Staročeska bible Dražďanska a Olomoucka: kriticke vydani nejstaršiho českeho překladu bible ze 14. stoleti. 3, Genesis – Esdraš, ed. V. Kyas, Praha 1988.

Библия сиреч Книгите на Свещеното Писание на Вехтия и Новия Завет, http://www.bgpatriarshia.bg/index.php?file=bible_old_testament.xml [16 IV 2016].

Библия сиречь книги Ветхого и Нового Завета на языке словенском, Острог 1581.

Библия, сиреч Священото писание на вехтий и новий завет. Вярно и точно преведено от първообразното, Цариград 1871, http://biblia.bg/index.php?k=30&g=1&tr2=1 [16 IV 2016].

“Библия руска” выложена доктором Франциском Скориною из славного града Полоцка, Богу кочти и людем посполитым к доброму научению, Прага 1517–1519.

Bieńkowska D., Nazwy własne i formy od nich derywowane w XVI-wiecznych przekładach tekstow ewangelicznych, AUL.FL 27, 1993, p. 9–14.

Bieńkowska D., O niektorych problemach przekładu biblijnego (na przykładzie miast, miasteczek i wsi), [in:] Biblia w kulturze polskiej, ed. S. Rzepczyński, Słupsk 1996, p. 215–228.

Bjelajac B., Sveto pismo u Srba, Beograd 1997.

Breza E., Odmiana nazw własnych w Nowym Testamencie Biblii Wujka i Biblii Tysiąclecia, [in:] Biblia a kultura Europy, vol. I, ed. M. Kamińska, E. Małek, Łodź 1992, p. 152–159.

Cieślikowa A., Jak „ocalić w tłumaczeniu” nazwy własne?, [in:] Między oryginałem a przekładem II.

Przekład, jego tworzenie się i wpływ, ed. J. Twardzikowa, M. Filipowicz-Rudek, Krakow 1996, p. 311–320.

Cieślikowa A., Onimizacja, apelatywizacja a derywacja, [in:] Onimizacja i apelatywizacja, ed. Z. Abramowiczowa, E. Bogdanowicz, Białystok 2006, p. 47–56.

Dittmann R., Mistni jmena v českych překladech Stareho zakona, Olomouc 2009.

Długosz-Kurczabowa K., Apelatywizacja biblijnych nazw własnych w języku polskim, Wrocław–Warszawa–Krakow 1990.

Długosz-Kurczabowa K., Onomastyka Nowego Testamentu, SOcc 46–47, 1989–1990, p. 71–88.

Encyklopedia katolicka, vol. XVI, ed. S. Wilk, Lublin 2012.

Friedelowna T., Biblijna onomastyka w staro-cerkiewno-słowiańskim Psałterzu synajskim, AUNC. FP 40, 1993, p. 3–25.

Kamińska M., Onomastyka biblijna tekstow przekładowych jako problem badawczy, [in:] Onomastyka literacka, ed. M. Biolik, Olsztyn 1993, p. 321–328.

Klawek A., Onomastyka biblijna, On 7, 1961, p. 403–416.

Komarek K., Apelatywizacja w toponimii biblijnej, [in:] Onimizacja i apelatywizacja, ed. Z. Abramowiczowa, E. Bogdanowicz, Białystok 2006, p. 113–117.

Komarek K., Osobni jmena v českych biblich, Olomouc 2000.

Księga Rodzaju. Wstęp – Przekład z oryginału. Komentarz, vol. I.1, ed. S. Łach, Poznań 1962.

Księgi prorokow mniejszych. Ozeasza – Joela – Amosa – Abdiasza – Jonasza – Micheasza. Wstęp – Przekład z oryginału. Komentarz, ed. S. Łach, Poznań 1968.

Kwilecka I., Rola przekładow biblijnych w rozwoju języka polskiego od Średniowiecza do Renesansu, [in:] eadem, Studia nad staropolskimi przekładami Biblii, Poznań 2003, p. 265–279.

Kwilecka I., Średniowieczna Biblia francuska a najstarsze zachodniosłowiańskie przekłady biblijne, [in:] eadem, Studia nad staropolskimi przekładami Biblii, Poznań 2003, p. 153–175.

Malec M., Onomastyka w „Rozmyślaniu przemyskim”, Po 22–23, 2003, p. 345–390.

Moszyński L., Hebr. ha – Adam: nomen apellativum – nomen proprium w renesansowych przekładach biblijnego opisu życia pierwszego człowieka (Gn I 26 – V5), Sla 61, 1992, p. 503–508.

Moszyński L., Szymon Budny jako onomasta. 3. Ojkonimia, [in:] Ogrod nauk filologicznych. Księga Jubileuszowa poświęcona Profesorowi Stanisławowi Kochmanowi, ed. W. Chlebda, M. Balowski, Opole 2005, p. 445–455.

Naumow A., Franciszek Skoryna z Połocka jako biblista, КМс 18, 2009, p. 166–173.

Odelain O., R. Seguineau, Dictionnaire des noms propres de la Bible, Paris 1978.

Osadnik W., Teoria wielosystemowa i rodzaje ekwiwalencji w przekładzie, Katowice 2010.

Rienecker F., Maier G., Leksykon biblijny, ed. W. Chrostowski, Warszawa 2001.

Rospond S., Onomastica sacra w Nowym Testamencie: Ewangelia św. Marka w świetle nazewnictwa, On 28, 1983, p. 5–32.

Rospond S., Onomastica sacra. 3. Ewangelia św. Mateusza w świetle nazewnictwa, RHu 30–31.6, 1982–1983, p. 183–191.

Slovnik spisovneho jazyka českeho, http://ssjc.ujc.cas.cz/search.php?hledej=Hledat&heslo=zahrada&sti=EMPTY&where=hesla&hsubstr=no [20 IV 2016].

Słownik języka polskiego, ed. W. Doroszewski, vol. I–XI, Warszawa 1996–1997.

Słownik staropolski, ed. S. Urbańczyk, vol. I–XI, Krakow 1953–2002.

Słownik wiedzy biblijnej, ed. B.M. Metzger, M.D. Coogan, Warszawa 1997.

Solak E., Nowobułgarska Biblia i jej język, Krakow 1997.

Sowa F., Osobowe nazwy własne w polskich przekładach Biblii, [in:] Biblia a kultura Europy, vol. I, ed. M. Kamińska, E. Małek, Łodź 1992, p. 81–85.

Umińska-Tytoń E., Nazwy osobowe w tzw. dynamicznym przekładzie Nowego Testamentu, [in:] Onomastyka literacka, ed. M. Biolik, Olsztyn 1993, p. 329–335.

Zarębski R., Nazwy osobowe w polskich przekładach Nowego Testamentu, Łodź 2006.

Zarębski R., Tłumaczenie obcych nazw geograficznych w dawnych i wspołczesnych polskich przekładach Nowego Testamentu, [in:] Studia nad słownictwem dawnym i wspołczesnym językow słowiańskich, ed. J. Kamper-Warejko, I. Kaproń-Charzyńska, J. Kulwicka-Kamińska, Toruń 2007, p. 113–123.

Znosko A., Słownik cerkiewnosłowiańsko-polski, Białystok 1996.

Български тълковен речник, ed. Д. ПОПОВ, София 2001.

ДОНЕВ Д., Историята на българската Библия, http://old.evangelskivestnik.net/statia.php?mysid=37 [20 IV 2016].

ЗАРЕМБСКИ Р., Номинации с определителна филиативна дескрипция в Зографския кодекс на фона на някои славянски преводи на Евангелието, Pbg 37.4, 2013, p. 81–94.

ИВАНОВА Д., Традиция и приемственост в новобългарските преводи на Евангелието. Текстология и език, Пловдив 2002.

ИВАНОВА Д., Езикът на Библията. Български синодален превод 1925 г., Пловдив 2003.

К истории отечественной Библии (130-летие Синодального перевода), www.rpsc-spb.ru/2010-12-23-14-47-16 [22 IV 2016].

МОСКОВЉЕВИЋ M., Речник савременог српског jезика с jезичким саветником, Београд 2000.

ПЕТКОВИЋ C., Речник црквенословенскога jезика, Сремски Карловци 1935.

ЧОЛОВА С., Към въпроса за библейските преводи в България, http://ebox.nbu.bg/pro/2%20Zv.%20Cholova%20+%20r.pdf [28 IV 2016].

First Page

43

Last Page

60

Language

eng

Share

COinS