•  
  •  
 

Polish Title

Ocena homogeniczności regionów w Polsce z punktu widzenia struktury wieku ludności

Author ORCID Identifier

https://orcid.org/0000-0003-1323-2786 Majdzińska Anna

Abstract

Cities, especially capitals of voivodeships, constitute an important element of each region in economic, social, and demographic terms. A big city functions as a growth centre, influencing the environment at various levels. However, the strength of their polarizing influence often reaches beyond the respective administrative boundaries. Urbanization and suburbanization significantly affect the course of population processes.

Poland is differentiated territorially by the age structure of the population. This is visible both at the voivodeship level and within these administrative units. For several decades, the progress of the population aging process has been observed – especially in cities, which are characterized by a higher advancement of demographic old age.

The paper aims to evaluate the degree of the homogeneity (or heterogeneity) of Polish voivodships in terms of the population age structure. First, as an introduction to the main analysis, a demographic description of Polish voivodships (understood also as regions) was conducted, including with their capital cities in the year 2002 and 2018. The description incorporates age structures with particular emphasis on the aging process of the population. Within each region the classification procedure was conducted (Ward’s method was used), but only the results for voivodships with the most populated capitals and voivodships located in the eastern part of Poland were presented. It was also attempted to evaluate the similarity between regions and their central cities with respect to the age structure of the population. GUS publications served as the source of the data analysis.

The obtained results showed that Polish voivodships vary in terms of the population age structure. In this matter, compared to all poviats in a given region, cities stand out (especially large ones). In most of the analyzed regions, the population age structure of their capitals differs from the one of poviats located within these voivodships. Those differences are much greater in the case of large cities.

Eastern Polish regions have greater homogeneity (in terms of similarities between their poviats and the capitals of individual voivodeships regarding the population age structure) than the regions with capitals of the highest population. Eastern Poland’s voivodship capitals have a lower economic, demographic, and social impact on rest of the region than large cities. Among the analyzed cities, Warsaw is characterized by a particular difference in the population age structure, both in comparison with the poviats of the Mazowieckie voivodship and with other voivodship capitals.

Polish Abstract

Miasta, zwłaszcza te pełniące funkcję stolicy województwa, stanowią istotny element każdego regionu, zarówno pod względem gospodarczym, społecznym, jak i demografia siła ich polaryzacyjnego oddziaływania często sięga poza administracyjne granice regionu. Celem opracowania jest ocena homogeniczności (lub dywergencji) województw z punktu widzenia struktury wieku populacji, a także ocena stopnia podobieństwa struktury wieku populacji zamieszkującej powiaty do tejże struktury mieszkańców stolic wojewódzkich. Analizy poprzedzone zostały charakterystyką województw Polski oraz ich stolic w latach 2002 i 2018 z punktu widzenia struktury wieku ludności, ze szczególnym uwzględnieniem procesu starzenia się populacji. Następnie dla danych z 2018 r., przy wykorzystaniu metody Warda, przeprowadzona została klasyfikacja powiatów leżących w granicach województw których stolicami są największe pod względem liczby mieszkańców miasta oraz województw Polski Wschodniej. Dokonano też oceny podobieństwa powiatów leżących na obszarze wymienionych województw do ich stolic pod względem struktury wieku ludności w 2018 r. Uzyskane rezultaty wykazały większą homogeniczność regionów Polski Wschodniej pod względem podobieństwa powiatów leżących w ich granicach do stolic poszczególnych województw z punktu widzenia struktury wieku ludności, niż regiony których stolicami są największe pod względem liczby ludności miasta.

Keywords

population structure by age, procedure classification, Ward’s method, region, demography

Polish Keywords

struktura wieku populacji, klasyfikacja, metoda Warda, region, demografia

References

Abramowska-Kmon A., 2011, O nowych miarach zaawansowania procesu starzenia się ludności, „Studia Demograficzne”, 1(159): 3–22.

Dębicki J., 2003, Lokalne bieguny wzrostu w Polsce (według budżetów gmin i przedsiębiorczości prywatnej), „Prace Komisji Geografii Przemysłu”, 5: 31–59.

Grabiński T., Wydymus S., Zeliaś A. (red.), 1989, Metody taksonomii numerycznej w modelowaniu zjawisk społeczno-gospodarczych, PWN, Warszawa.

Grzeszczak J., 1999, Bieguny wzrostu a formy przestrzeni spolaryzowanej, „Prace Geograficzne”, 173, IGIPZ PAN, Wydawnictwo Contunuo, Wrocław.

GUS 2020, Klasyfikacja NUTS w Polsce, https://stat.gov.pl/statystyka-regionalna/jednostki-terytorialne/klasyfikacja-nuts/klasyfikacja-nuts-w-polsce/ (dostęp: 15.09.2020).

Harasimowicz A., 2018, Suburbanizacja a rola obszarów otaczających miasto – ujęcie teoretyczne, „Studia Miejskie”, 29: 115–130.

Heffner K., 2016, Procesy suburbanizacji a polityka miejska w Polsce, [w:] Marszał T. (red.), Miasto – region – gospodarka w badaniach geograficznych. W stulecie urodzin Profesora Ludwika Straszewicza, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.

Holzer J.Z., 2003, Demografia, PWE, Warszawa.

Jałowiecki B., 2000, Społeczna przestrzeń metropolii, Warszawa.

Janas K., Piech K., Trzepacz P., 2019, Współczesne i prognozowane przemiany ludnościowe polskich miast, [w:] Krzysztofik R. (red.), Przemiany demograficzne miast Polski. Wymiar krajowy, regionalny i lokalny, Instytut Rozwoju Miast i Regionów, Warszawa–Kraków: 23–40.

Kałuża-Kopias D., 2015, Polscy emigranci w późnym wieku, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Oeconomica”, 4(315): 55–69.

Kałuża-Kopias D., 2017, Skłonność do migracji najstarszych seniorów – mieszkańców wielkichmiast, „ Acta Universitas Lodzensis. Folia Oeconomica.”, 3(329): 147–165.

Kantor-Pietraga I., Krzysztofik R., 2019, Mechanizm korzyści aglomeracji w rozwoju demograficznym miasta, [w:] Krzysztofik R. (red.), Przemiany demograficzne miast Polski. Wymiar krajowy, regionalny i lokalny, Instytut Rozwoju Miast i Regionów, Warszawa–Kraków: 169–182.

Kolenda M., 2006, Taksonomia numeryczna. Klasyfikacja, porządkowanie i analiza obiektów wielocechowych, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej we Wrocławiu, Wrocław.

Kotowska I.E., 1999, Drugie przejście demograficzne i jego uwarunkowania, [w]: Kotowska I. (red), Przemiany demograficzne w Polsce w latach 90. w świetle koncepcji drugiego przejścia demograficznego, „Monografie i opracowania”, 461, Oficyna Wydawnicza Szkoły Głównej Handlowej, Warszawa.

Kowaleski J.T., 2008, Miasto jako przedmiot badań w demografii, [w]: Jałowiecki B. (red.), Miasto jako przedmiot badań naukowych w początkach XXI wieku, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa.

Kowaleski J.T., Majdzińska A., 2012, Miary i skale zaawansowania starości demograficznej, [w]: Rossa A. (red.), Wprowadzenie do gerontometrii, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.

Kurek S., Lange M., 2013, Zmiany zachowań prokreacyjnych w Polsce w ujęciu przestrzennym, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego, Kraków.

Kurek S., Gałka J., Wójtowicz M., 2015, Wpływ procesów suburbanizacji na przemiany demograficzne krakowskiego obszaru metropolitalnego, „Studia Ekonomiczne. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach”, 223: 206–222.

Lesthaeghe R., 2010, The unfolding story of the second demographic transition, “Population and Development Review”, 36(2): 211–225, https://doi.org/10.1111/j.1728–4457.2010.00328.x

Łagodziński W.W., 2012, Tworzenie statystycznego obrazu metropolitalnego ośrodka miejskiego na przykładzie metropolii warszawskiej, referat wygłoszony podczas konferencji naukowej pt. „Statystyczny obraz metropolii – stan obecny i perspektywy rozwoju” (Toruń, 15–16.11.2012), http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/pts/Obraz_metropolii_warszawskiej.pdf (dostęp: 10.03.2020).

Markowski T., Marszał T., 2006, Metropolie, obszary metropolitalne, metropolizacja. Problemy i pojęcia podstawowe, KPZK PAN, Warszawa.

Młodak A., 2006, Analiza taksonomiczna w statystyce regionalnej, Difin, Warszawa.

Okólski M., 2004a, Demografia. Podstawowe pojęcia, procesy i teorie w encyklopedycznym zarysie, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa.

Okólski M., 2004b, Demografia zmiany społecznej, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa.

Okólski M., Fihel A., 2012, Demografia. Współczesne zjawiska i teorie, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa.

Panek T., 2009, Statystyczne metody wielowymiarowej analizy porównawczej, SGH, Warszawa.

Perroux F., 1978, Uwagi o pojęciu „biegun wzrostu”, [w:] Grzeszczak T., Teoria biegunów wzrostu, „Przegląd Zagranicznej Literatury Geograficznej”, 3/4: 26–40.

Pytel S., 2017, Migracje emerytów w Polsce – czynniki, kierunki, konsekwencje, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice.

Rosset E., 1959, Proces starzenia się ludności. Studium demograficzne, Polskie Wydawnictwa Gospodarcze, Warszawa.

Runge J., Kantor-Pietraga I., Krzysztofik R., Runge A., 2019, Chcę mieszkać w Polsce, ale czy w mieście?, [w:] Krzysztofik R. (red.), Przemiany demograficzne miast Polski. Wymiar krajowy, regionalny i lokalny, Instytut Rozwoju Miast i Regionów, Warszawa–Kraków: 129–144.

Serwis Programu Polska Wschodnia, https://www.polskawschodnia.gov.pl/strony/o-programie/fe-dla-polski-wschodniej-2021–2027/zalozenia-nowego-programu/ (dostęp: 26.11.2021).

Sokołowski A., Zając K., 1987, Rozwój demograficzny a rozwój gospodarczy, PWE, Warszawa.

Strahl D., Obrębalski M., 2006, Identyfikacja regionalnej polaryzacji strukturalnej dla wybranych ośrodków i obszarów metropolitalnych w Polsce, [w]: Strahl D. (red.), Metody oceny rozwoju regionalnego, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej we Wrocławiu, Wrocław.

Szmytkie R., 2013, W kwestii metropolii i obszarów metropolitalnych, „Przegląd Administracji Publicznej”, 2: 35–47.

Szukalski P., 2017, Starzenie się ludności miast wojewódzkich – przeszłość, teraźniejszość, przyszłość, „Demografia i Gerontologia Społeczna – Biuletyn Informacyjny”, 12: 1–5, https://dspace.uni.lodz.pl/handle/11089/24279 (dostęp: 1.12.2021).

Szukalski P., 2018, Rozwój demograficzny dawnych i obecnych stolic województw, „Demografia i Gerontologia Społeczna – Biuletyn Informacyjny”, 7: 1–6, https://dspace.uni.lodz.pl/handle/11089/25961 (dostęp: 1.12.2021).

Szukalski P., 2019, Rozwój demograficzny wielkich miast w Polsce na przełomie XX i XXI wieku, „Demografia i Gerontologia Społeczna – Biuletyn Informacyjny”, 12: 1–6, https://dspace.uni.lodz.pl/handle/11089/32046 (dostęp: 1.12.2021).

Van de Kaa D.J., 1987, Europe’s Second Demographic Transition, „Population Bulletin”, 42(1): 1–59.

Van de Kaa D.J., 1997, Options and sequences: Europe’s demographic patterns, „Journal of Australian Population Association”, 14(1): 1–29.

Van de Kaa D.J., 2002, The idea of a Second Demographic Transition in Industrialized Countries – paper presented at the Sixth Welfare Policy Seminar of the National Institute of Population and Social Security, Tokyo, Japan, 29 January 2002, http://www.ipss.go.jp/webj-ad/WebJournal.files/population/2003_4/Kaa.pdf (dostęp: 10.02.2021).

Walenia A., 2010, Procesy metropolizacji a konkurencyjność regionów Polski Wschodniej, [w:] Sokołowski J., Sosnowski M., Żabiński A. (red.), Polityka ekonomiczna, Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, Wrocław.

Ward J.H., 1963, Hierarchical grouping to optimize an objective function, „Journal of the American Statistical Association”, 58: 236–244.

GUGiK, http://www.gugik.gov.pl/pzgik/dane-bez-oplat/dane-z-panstwowego-rejestru-granic-i-powierzchni-jednostek-podzialow-terytorialnych-kraju-prg (dostęp: 20.02.2020)

GUS, 2019, Rocznik Demograficzny 2019, Warszawa.

GUS (BDL), Bank Danych Lokalnych, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/start (dostęp: 20.02.2020).

First Page

131

Last Page

151

Language

pol

Share

COinS
 
 

To view the content in your browser, please download Adobe Reader or, alternately,
you may Download the file to your hard drive.

NOTE: The latest versions of Adobe Reader do not support viewing PDF files within Firefox on Mac OS and if you are using a modern (Intel) Mac, there is no official plugin for viewing PDF files within the browser window.